Açıklama

Tababet Kanunu’nun 74. maddesi, Sağlık Bakanlığı’nca gerekli görülen bölgelerde mahkemelerce dikkate alınmak üzere en az ve en çok tedavi ücreti tarifeleri düzenlenebileceğini öngörmekte; bu bölgelerin tabip odalarının sınırlarıyla belirleneceğini hükme bağlamaktadır. Madde, sağlık hizmetleri ücretlendirmesinde referans tarifelerin oluşturulmasının yasal temelidir.

Hükmün iki boyutu bulunur: (i) tedavi ücreti tarifesi düzenleme yetkisi, (ii) tarifelerin bölgesel olarak tabip odası sınırlarına göre belirlenmesi. Tarifeler, serbest piyasada belirlenen hekim ücretlerinin alt ve üst sınırını çizen referans belgeler niteliğindedir.

Tabip odası bölgeleri esas alınarak hazırlanan tarifeler, yerel ekonomik koşullar ve hekim yoğunluğu dikkate alınarak belirlenmektedir. İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerin tarifeleri ile Anadolu illerinin tarifeleri arasında yerel farklılıklar olabilmektedir.

Tarifelerin ikili işlevi vardır: birincisi, hekim-hasta arasındaki ücret uyuşmazlıklarında mahkemelerce başvurulacak referans değerlendirme; ikincisi, hekimlerin ücretlendirme tercihlerini yönlendiren meslek kuruluşu kararı.

Madde; 6023 sayılı Türk Tabipleri Birliği Kanunu, 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu, 71. madde (ücret uyuşmazlıklarında görev), 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu (SGK’nın SUT ücretleri), 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu ile birlikte uygulanır.

Türk Tabipleri Birliği her yıl ‘Hekim Ücretleri Tarifesi’ni yayımlamaktadır. Bu tarife, özel muayenehane ücretleri, tetkik, tedavi, cerrahi müdahale ve özel işlem ücretleri için rehber niteliğindedir. Türk Diş Hekimleri Birliği de benzer biçimde ‘Dişhekimliği Uygulamaları Ücret Tarifesi’ni yayımlar.

Tarifenin yasal bağlayıcılığı bakımından tartışmalar mevcuttur. Yargıtay içtihatları, tarifelerin asgari ücret sınırı olarak bağlayıcı olamayacağını; ancak ücret uyuşmazlıklarında makul referans değerlendirmede kullanılabileceğini kabul etmektedir. Anayasa Mahkemesi, zorunlu asgari ücret belirleme yetkisinin meslek kuruluşu otoritesiyle uyumlu olduğu yönünde karar vermiştir.

SGK’nın Sağlık Uygulama Tebliği (SUT), kamu sağlık hizmeti ödemeleri için ayrı bir ücret rejimi oluşturur. Özel sağlık kuruluşlarında SGK ile sözleşme yapanlar SUT fiyatlarını, yapmayanlar ise 74. madde kapsamındaki bölgesel tarifeleri esas alır.

Danıştay içtihatları, tabip odalarının tarife düzenleme yetkisinin idari yargı denetiminde ölçülülük ilkesine uygun olmasını aradığını; aşırı yüksek tarifelerin anayasal ticaret özgürlüğünü ve hasta hakkını zedeleyebileceğini belirtir.

6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde, hasta-hekim ilişkisinin tüketici ilişkisi olarak değerlendirilmesi hâlinde, ücretlendirmenin haksız şart niteliği taşıyıp taşımadığı tartışılır. Aldatıcı ücretlendirme, haksız rekabet davasına konu olabilir.

Sağlık turizmi kapsamında yabancı hastalara uygulanan ücretler, 74. madde tarifelerinden bağımsız olarak belirlenebilmektedir. Ancak Sağlık Bakanlığı’nın sağlık turizmi yetki belgeli kurumları için genel çerçeveler oluşturma yetkisi vardır.

KVKK kapsamında ücret bilgisi hasta kimlik bilgisiyle ilişkilendirildiğinde özel nitelikli kişisel veri boyutunda korumaya tâbidir; tahsilat kayıtları bu çerçevede saklanmalıdır.

Dijital ödeme platformları, kripto para ile ödeme (yasal sınırlar içinde), taksitli ödeme planları, 74. maddenin güncel uygulamasının yeni boyutlarıdır. Bu modern ödeme araçları, tarifelerin formülasyonunda yansıma bulur.

Odaların tarife güncellemeleri, enflasyon, hekim maliyet yapısı, malpraktis sigortası primleri ve klinik personel ücretleri dikkate alınarak yıllık olarak revize edilir. TÜFE endeksi ve sağlıkta özel endeksler dikkate alınır.

Avrupa Birliği müktesebatında meslek ücretlerinin karşılıklı tanınması prensibi çerçevesinde, Türkiye’deki hekim ücret tarifesi AB normlarıyla kısmen uyumludur; ancak her ülkenin kendi tarifelerini belirleme yetkisi mevcuttur.

Hekim-hasta tedavi sözleşmesinin ilk aşamasında, tarifedeki ücretin hastaya açıkça bildirilmesi 70. madde (onam) kapsamında aydınlatma yükümlülüğü niteliğindedir. Fiyatın sonradan değiştirilmesi, hukuki sorun oluşturabilir.

Malpraktis davalarında, hekimin ücret almasının tazminat değerlendirmesine etkisi olup olmadığı tartışılır. Ücret almamak, kusur değerlendirmesinde hekim lehine yorumlanabilir niteliktedir.

1928’de sağlık hizmetlerinin ücretlendirilmesinde yerel düzeyde esneklik ve standartlaşma amacıyla konulan 74. madde, bugün özel sağlık sektörünün ekonomik düzenlenmesinin temel referansıdır. Madde, hekim bağımsızlığı ile hasta haklarının arasındaki dengeyi gözeten ücret politikasının yasal çerçevesidir.