TBK 146. Madde

Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.

TBK 146. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 125 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 145 inci maddesinde, on yıllık genel zamanaşımı süresi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 125 inci maddesinin kenar başlığında kullanılan “F. Müruruzaman / I. Müddetler / 1. On senelik müruruzaman” şeklindeki ibareler, Tasarının “İkinci Ayırım / Zamanaşımı” şeklindeki üst başlığı altındaki 145 inci maddesinde, “A. Süreler / I. On yıllık zamanaşımı” şeklinde değiştirilmiştir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 125 inci maddesinde kullanılan “her dava” şeklindeki ibare, Tasarıda “her alacak” şeklinde ifade edilmiştir.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 146. maddesi, Türk borçlar hukukunun temel zamanaşımı sürelerinden biri olan on yıllık genel zamanaşımını düzenleyen hükümdür. Zamanaşımı, alacağın belirli bir süre kullanılmaması nedeniyle talep edilebilme hakkının zayıflaması veya dava ile ileri sürülebilme imkânının kaybıdır. Bu madde, diğer özel zamanaşımı süreleri yoksa uygulanacak genel süreyi belirler. 818 sayılı Kanun’un 125. maddesini karşılamaktadır.

Madde, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacağın on yıllık zamanaşımına tâbi olduğunu belirtmektedir. Bu hüküm iki önemli unsur içerir: birincisi on yıllık sürenin genel kural olması; ikincisi kanunun başka yerlerinde öngörülen özel sürelerin bu kurala istisna oluşturmasıdır. Türk Borçlar Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, İş Kanunu ve diğer özel kanunlarda çeşitli alacak türleri için farklı süreler öngörülmüştür; ancak özel bir süre yoksa on yıllık genel süre uygulanır.

On yıllık sürenin uygulandığı tipik alacak türleri şunlardır: sözleşmeden doğan genel alacaklar, tazminat alacakları (haksız fiilin tespitinden itibaren), sebepsiz zenginleşme alacakları (sebepsizliğin ve zenginleşmenin öğrenilmesinden itibaren 10 yıl ama her hâlde 20 yıl), bir kısım ticari alacaklar, borç senedi ile ikrar edilmiş alacaklar. Özel süreler ise TBK m. 147’de beş yıllık, m. 72’de haksız fiil tazminatında iki yıl, m. 244’te satım sözleşmesinde iki yıl gibi çeşitli sürelerde düzenlenmiştir.

Zamanaşımı süresi, alacağın muaccel olmasından itibaren işlemeye başlar (TBK m. 149). Bu süre içinde alacak talep edilmezse, borçlu zamanaşımı def’ini ileri sürerek ödemeden kaçınabilir. Ancak zamanaşımı, alacağı ortadan kaldırmaz; sadece dava ile talep edilebilme imkânını etkiler. Zamanaşımına uğramış borç ödenirse bu ödeme geçerlidir, geri alınamaz. Aynı şekilde zamanaşımına uğramış alacak, kefalet veya rehin ile güvence altına alınmışsa, güvenceden faydalanma imkânı devam edebilir.

Zamanaşımı def’i, davada veya icra takibinde ileri sürülmesi gereken bir savunmadır. Hakim kendiliğinden zamanaşımını dikkate alamaz; borçlunun bu yönde açık savunmada bulunması gereklidir. Ayrıca zamanaşımı süresi sözleşmeyle kısaltılamaz veya uzatılamaz (TBK m. 148); emredici bir nitelik taşır.

Doktrinde on yıllık genel zamanaşımı, "hukukî belirlilik ve hakların zaman içinde netleşmesi" prensiplerinin hayata geçirilmesi olarak kabul edilmektedir. Aşırı uzun süre sonra yapılan talepler, ispat zorluğu ve hukuki güvensizlik yaratır; zamanaşımı bu sorunları çözer. Yargıtay kararları, zamanaşımı süresinin titizlikle hesaplanmasını, kesinti ve durma hallerinin dikkate alınmasını vurgular.

Uygulamada on yıllık genel zamanaşımı, bir çok ticari alacakta, gayrimenkul satım bedeli alacaklarında, uzun vadeli kredilerde, şirketler arası borç ilişkilerinde uygulanır. Kredi kartı borçları gibi bazı tüketici alacakları ise özel süreye tâbidir (5 yıl). Banka alacakları genellikle ticari nitelikte olduğundan 10 yıl yerine daha kısa sürelere tâbidir. Zamanaşımı hesabı, alacakların tahsil stratejisi açısından kritik öneme sahip olup, alacaklıların düzenli takip ve kesme işlemleri yapması gerekir.