TBK 334. Madde

I. Kiracı kiralananı ne durumda teslim almışsa, kira sözleşmesinin bitiminde o durumda geri vermekle yükümlüdür. Ancak, kiracı sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla kiralananda meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir.

II. Kiracının, sözleşmenin sona ermesi hâlinde, sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararları giderme dışında, başkaca bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt etmesine ilişkin anlaşmalar geçersizdir.

TBK 334. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 266 ncı maddesini kısmen karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 333 üncü maddesinde, kira sözleşmesinin sona ermesinde kiracının kiralananı geri vermesi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 266 ncı maddesinin kenar başlığında kullanılan “VI. Kiralananın iadesi” şeklindeki ibare, Tasarıda “G. Kiralananın geri verilmesi / I. Genel olarak” şeklinde ifade edilmiştir.

Madde, birinci fıkrası itibarıyla 818 sayılı Borçlar Kanununun 266 ncı maddesini karşılamaktadır. Ancak, 818 sayılı Borçlar Kanununun 266 ncı maddesinin son fıkrası, ispat yükü ile ilgili bir düzenleme olduğu için Tasarıya alınmamış ve bu konu genel hükümlere bırakılmıştır. Böylece, ispat yükünün paylaşımı, Türk Medenî Kanununun 6 ncı maddesi uyarınca gerçekleştirilecektir.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, kiracının sözleşmeye aykırı kullanımından doğan zararlar dışında bir tazminat sorumluluğu olmayacağı, sadece sözleşmeye aykırı kullanımdan sorumlu olacağı esası emredici olarak kabul edilmiştir. Böylece, uygulamada kira sözleşmelerinde sıkça rastlanan kiracıya sözleşmeye uygun kullanımın yarattığı eskime, bozulma gibi sonuçların da kiracıya yükletilmesine ilişkin kayıtların geçerli olmayacağı belirtilmiştir.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 267 nci maddesi göz önünde tutulmuştur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 334. maddesi, kira sözleşmesinin sona ermesinde kiracının kiralananı geri verme yükümlülüğünü düzenleyen önemli bir hükümdür.

Maddenin birinci fıkrası temel kuralı koyar: kiracı kiralananı ne durumda teslim almışsa, kira sözleşmesinin bitiminde o durumda geri vermekle yükümlüdür. Ancak, kiracı sözleşmeye uygun kullanma dolayısıyla kiralananda meydana gelen eskimelerden ve bozulmalardan sorumlu değildir.

Bu hüküm iki önemli prensibi koyar: (1) teslim aldığı durumda iade etme, (2) normal kullanım kaynaklı aşınmadan sorumsuzluk.

İade yükümlülüğü, kiracının kullanım sonrası malı sahibine geri verme borcunu ifade eder. Teslim anında ne durumdaysa, iade anında da benzer durumda olmalıdır.

Ancak "sözleşmeye uygun kullanma" kaynaklı aşınma ve bozulma istisnası çok önemlidir. Normal kullanım sonucu oluşan durumlar: duvardaki boya solması, zemindeki aşınma, elektrikli aletlerin yıpranması, mobilyalardaki küçük izler. Bunlar için kiracı sorumlu değildir.

Sözleşmeye aykırı kullanma ise ayrı bir kategoridir: kasıtlı hasar, ihmalden doğan büyük bozulmalar, malın amacı dışında kullanılması. Bu durumlar tazminat gerektirir.

İkinci fıkra, emredici bir koruma getirir: kiracının, sözleşmenin sona ermesi hâlinde, sözleşmeye aykırı kullanmadan doğacak zararları giderme dışında, başkaca bir tazminat ödeyeceğini önceden taahhüt etmesine ilişkin anlaşmalar geçersizdir.

Bu hüküm, kiracıyı koruyan önemli bir düzenlemedir. Standart kira sözleşmelerinde sık görülen "kiracı çıkışta tüm değişiklikleri eski haline getirecek", "fazladan tamirat ücreti ödeyecek" gibi hükümler geçersizdir.

Depozito sistemi de bu hüküm çerçevesinde değerlendirilir. Depozito, sözleşmeye aykırı kullanmadan doğan zararları karşılamak için alınır; normal aşınma için kullanılamaz.

Pratik örnek: 3 yıl oturduktan sonra kiracı çıkıyor. Duvarlarda hafif bir sararma var (normal aşınma, tazminat yok). Ancak banyodaki fayans kırılmış (kiracı kusurundan, tazminat gerekebilir). Sözleşmede "çıkışta tüm duvarlar yeniden boyanacak" yazıyorsa bu geçersizdir; normal aşınmadan kiracı sorumlu değildir.

Bu düzenleme, kiracı ile kiraya veren arasındaki ekonomik dengeyi korur ve keyfi tazminat taleplerini engeller.