TBK 384. Madde

Ödünç konusu, kullanım süresi ve hangi amaçla kullanılacağı belirlenmeden verilmişse, ödünç veren onu dilediği zaman geri isteyebilir.

TBK 384. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 304 üncü maddesini karşılamaktadır.

Tasarının tek fıkradan oluşan 383 üncü maddesinde, amacı belirlenmemiş kullanım ödüncünün sona ermesi düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 304 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “II. Âriyetin zamanı muayyen olmayan kullanmada” şeklindeki ibare, Tasarıda “II. Amacı belirlenmemiş kullanmada” şekline dönüştürülmüştür.

Metninde yapılan arılaştırma dışında, maddede 818 sayılı Borçlar Kanununa göre bir hüküm değişikliği yoktur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 384. maddesi, tamamen amaçsız ve süresiz yapılan kullanım ödüncünün sona ermesini düzenleyen kısa bir hükümdür.

Madde, ödünç konusu, kullanım süresi ve hangi amaçla kullanılacağı belirlenmeden verilmişse, ödünç veren onu dilediği zaman geri isteyebilir şeklinde düzenler.

Bu hüküm, ne süre ne de amaç belirlenmemiş kullanım ödüncü durumunu kapsar. Bu tür sözleşmelerde ödünç veren, istediği zaman malı geri isteme hakkına sahiptir.

Amaçsız ve süresiz ödünç örnekleri: – "Kullanmak istediğinde kullan" diyerek verilen ev eşyası – Belirsiz süre için bırakılmış mal – Dostluk ilişkisi çerçevesinde amaçsız verilen eşya – Sosyal yardım amaçlı süresiz kullanıma bırakma

Bu tür ödünçlerde, ödünç verenin mala ihtiyacı olabilir her an. Mal belirli bir işlev için verilmediğinden, iadesi hızlı yapılabilmelidir.

"Dilediği zaman geri isteme" hakkı geniş bir özgürlük sağlar. Ödünç veren, sebep göstermeden her zaman iadeyi talep edebilir. Ödünç alan itiraz edemez; makul sürede iade etmelidir.

Ancak dürüstlük kuralları (TMK m. 2) burada da uygulanır. Ödünç veren, tamamen keyfi veya kötü niyetli şekilde iade talep edemez. Ödünç alanın makul bir iade süresine ihtiyacı vardır.

İade süresi: pratik olarak makul bir süre tanınmalıdır. Eşyanın cinsine göre saatlerden birkaç güne kadar süre uygun olabilir.

Bu düzenleme, belirsiz sözleşmelerin uzun süre askıda kalmasını engeller. Ödünç veren, her an mülkiyetini ve kullanım hakkını geri alabilir.

Pratik örnek: komşuya "istediğin zaman kullan" diyerek bir bahçe aleti bırakıldı. Aylar sonra ödünç veren bu aleti istiyor. Komşu hemen iade etmelidir; uzun süre elinde tutamaz.

Bu madde, süreli veya amaçlı ödünçlerden farklı bir rejim kurar. Süre veya amaç belirtilmişse (TBK m. 383) farklı kurallar uygulanır.