TBK 399. Madde
İşveren, işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışlarıyla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve onlara özel talimat verebilir. İşçiler, bunlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uymak zorundadırlar.
TBK 399. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “V. Düzenlemelere ve talimata uyma borcu” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının tek fıkradan oluşan 398 inci maddesinde, işçinin düzenlemelere ve talimata uyma borcu düzenlenmektedir.
Maddede, işverenin işin görülmesi ve işyerinde işçilerin davranışlarına ilişkin olarak genel düzenlemeler yapabilmesi ve ayrıca özel talimat verebilmesi kabul edilmiştir. İşverenin koyduğu genel düzenlemeler bütün işçiler ve işyeri için bağlayıcı düzenlemeler olduğu hâlde, özel talimat, ancak işin özelliği gerektirdiği ölçüde konulabilen ve sadece muhataplarının bilgisine ulaştırıldığı takdirde bağlayıcı olabilen düzenlemelerdir. Bununla birlikte, söz konusu özel talimatın bağlayıcı olması için, 818 sayılı Borçlar Kanununun 315 inci maddesindeki düzenlemeden farklı olarak, mutlaka önceden yazılı biçimde belirlenmesi koşulunun aranmasından vazgeçilmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 321d maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 399. maddesi, işverenin iş yerinde yapabileceği düzenlemeler ve vereceği talimata işçinin uyma borcunu düzenleyen hükümdür.
Madde, işveren, işin görülmesi ve işçilerin işyerindeki davranışlarıyla ilgili genel düzenlemeler yapabilir ve onlara özel talimat verebilir. İşçiler, bunlara dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde uymak zorundadırlar şeklinde düzenler.
Bu hüküm, işverenin yönetim hakkını (direktif hakkı) tanır. İşveren, iş yerinin düzeni için kurallar koyabilir ve işçilere somut emirler verebilir.
Genel düzenlemeler: tüm işçilere uygulanan kurallar. Örnekler: – Çalışma saatleri ve molalar – İş yeri giyim kuralları (üniforma) – Güvenlik prosedürleri – Davranış kuralları (sigara, cep telefonu) – İş yeri temizlik kuralları – Toplantı disiplini
Bu tür düzenlemeler genellikle personel yönetmeliği, çalışma kuralları gibi belgelerle ilan edilir.
Özel talimat: belirli bir işçiye veya belirli bir iş için verilen somut emirler. Örnekler: – "Şu projeye odaklan" – "Bu müşteriyle ilgilen" – "Yarın şu raporu hazırla" – "Şu standardı uygula"
Özel talimat, işverenin günlük yönetim yetkisidir.
İşçinin uyma zorunluluğu "dürüstlük kurallarının gerektirdiği ölçüde" ile sınırlandırılmıştır. Bu, mutlak bir itaat yükümlülüğü değildir.
Dürüstlük kuralları sınırı: – Makul, uygulanabilir düzenlemelere uyulmalıdır – Keyfi, aşırı, insan onuruna aykırı emirlere uyulmak zorunda değildir – İşçinin temel haklarını ihlal eden emirler reddedilebilir – Hukuka aykırı emirler reddedilmeli (hatta reddedilmek zorundadır)
Örnekler: – "Makineyi şöyle kullan" – uyulmalı – "Müşteriyi kandır" – uyulmamalı (hukuka aykırı) – "Arkadaşına yalan söyle" – uyulmamalı (dürüstlüğe aykırı) – "Tehlikeli kimyasalı önlem almadan kullan" – uyulmamalı (hayati tehlike)
Düzenlemelerin geçerliliği: işverenin yaptığı düzenlemeler, kanunlara ve toplu iş sözleşmelerine aykırı olamaz. Aykırı düzenlemeler geçersizdir.
Değişiklik: işveren düzenlemeleri değiştirebilir; ancak işçilerin kazanılmış haklarını ihlal edecek, esaslı değişiklikler İş Kanunu m. 22 çerçevesinde özel prosedür gerektirir.
Talimata uymamanın sonuçları: haklı sebepsiz ret, uyarı gerektirebilir; sürekli veya ciddi aykırılık disiplin işlemi veya haklı fesih sebebi olabilir.
Bu düzenleme, iş yerinin düzenli işlemesini sağlar. İşveren yönetim hakkına sahiptir; işçi uyum göstermeli; ancak bu yükümlülük mutlak değildir, dürüstlük çerçevesi ile sınırlıdır.