TBK 401. Madde

İşveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti ödemekle yükümlüdür.

TBK 401. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 323 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 337 nci maddesinin birinci fıkrasını kısmen karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 400 üncü maddesinde, işverenin borçlarından biri olan işçiye ücret ödeme borcu genel olarak düzenlenmektedir.

818 sayılı Borçlar Kanununun 323 üncü maddesinin kenar başlığında kullanılan “III. İş sahibinin borçları / 1. Ücret / a. Miktarı” ile 337 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “IV. Birlikte yaşama” ibareleri, Tasarıda “D. İşverenin borçları / I. Ücret ödeme borcu / 1. Ücret / a. Genel olarak” şekline dönüştürülmüştür.

Maddenin birinci fıkrasına göre, işçiye, sözleşmede veya toplu sözleşmede kararlaştırılan ya da sözleşmede hüküm yoksa, bu konuda alışılmış olan ücret ödenecektir. Fıkrada söz konusu edilen “alışılmış ücret”ten, yasal asgarî ücretin altında olmaması koşuluyla, işin niteliğinin gerektirdiği ücret anlaşılmalıdır.

Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin işverenle birlikte yaşadığı hâllerde, aksine anlaşma veya yerel âdet bulunmadıkça, beslenme ve barınmanın ücretin bir bölümünü oluşturacağı belirtilmiştir. Tasarının 417 nci maddesinin birinci fıkrası uyarınca bu tür çalışmada işverenin işçiye yeterli gıda ve uygun bir barınak sağlamakla yükümlü olması, işçinin kişiliğinin korunması amacıyla kabul edilmiş bir yükümlülüktür. Ancak, fıkrada, bu yükümlülüğün, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, işverenin ücret ödeme borcunun bir bölümünü oluşturacağı kabul edilmiştir.

Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 322 nci maddesi göz önünde tutulmuştur.

Açıklama

Türk Borçlar Kanunu’nun 401. maddesi, işverenin ücret ödeme borcunu genel olarak düzenleyen temel bir hükümdür.

Madde, işveren, işçiye sözleşmede veya toplu iş sözleşmesinde belirlenen; sözleşmede hüküm bulunmayan hâllerde ise, asgari ücretten az olmamak üzere emsal ücreti ödemekle yükümlüdür şeklinde düzenler.

Bu hüküm, ücret belirlenmesinde üç aşamalı bir sistem kurar: (1) sözleşmede belirlenen ücret, (2) toplu iş sözleşmesinde belirlenen ücret, (3) sözleşme yoksa emsal ücret.

Birinci kademe – Sözleşme ücreti: taraflar bireysel sözleşme ile ücret miktarını belirleyebilirler. Bu ücret, asgari ücretin altında olamaz.

İkinci kademe – Toplu iş sözleşmesi: işçi sendikası ile işveren arasındaki toplu sözleşmelerde belirlenen ücretler geçerlidir. Bu sözleşmeler genellikle bireysel sözleşmelerden daha avantajlıdır.

Üçüncü kademe – Emsal ücret: eğer hiçbir sözleşme yoksa, emsal ücret (benzer işi yapan başka işçilerin aldığı ücret) uygulanır. Ancak asgari ücretin altında olamaz.

Asgari ücret garantisi: hiçbir durumda ücret, yasal asgari ücretin altında olamaz. Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından belirlenen ücret, minimum düzeydir.

Bu düzenleme, işçi korumasını ve ekonomik adaleti sağlar. İşveren, işçinin emeğine karşılık minimum bir ücret ödemek zorundadır.

Uygulamada: iş başvurusunda ücret pazarlığı yapılır. Sözleşmede açıkça belirtilmelidir. Belirtilmemişse, asgari ücret veya benzer işlerdeki ortalama ücret geçerli olur.