TBK 418. Madde
I. İşçi işverenle birlikte ev düzeni içinde yaşıyorsa işveren, yeterli gıda ve uygun bir barınak sağlamakla yükümlüdür.
II. İşçi, kusuru olmaksızın hastalık veya kaza gibi sebeplerle işgörme edimini yerine getiremezse işveren, sosyal sigortalar yardımlarından yararlanamayan, bir yıla kadar çalışmış işçinin bakımını ve tedavisini, iki hafta süreyle sağlamak zorundadır. İşçinin bir yılı aşan her hizmet yılı için söz konusu süre, dört haftayı aşmamak üzere ikişer gün artırılır.
III. İşveren, işçinin gebeliğinde ve doğum yapması durumunda da aynı edimleri yerine getirmekle yükümlüdür.
TBK 418. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununun 337 nci maddesini karşılamaktadır.
Tasarının üç fıkradan oluşan 417 nci maddesinde, işçinin, işverenin ev düzeni içinde çalışması düzenlenmektedir.
818 sayılı Borçlar Kanununun 337 nci maddesinin kenar başlığında kullanılan “IV. Birlikte yaşama” ibaresi, Tasarıda “2. Ev düzeni içinde çalışma” şekline dönüştürülmüştür.
Maddenin birinci fıkrasında, işçinin işveren ile bir ev düzeni içinde birlikte yaşadığı durumlarda, işverenin işçinin beslenme ve barınma gereksinimlerini karşılamakla yükümlü olduğu öngörülmüştür. Bu yükümlülük, işçinin kişiliğinin korunması amacıyla kabul edilmiş olmakla birlikte aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa, Tasarının 400 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, işverenin ücret ödeme borcunun bir bölümünü oluşturacaktır.
Maddenin ikinci fıkrasında, işçinin kusuru olmadan hastalanması veya kaza gibi nedenlerle iş görememesi hâlinde, işverenin, en az iki hafta süreyle, işçiye bakma ve onu tedavi ettirme yükümlülüğü öngörülmüştür. Fıkraya göre, işçinin bir yılı aşan her hizmet yılı için söz konusu süre, dört haftayı aşmamak üzere ikişer gün arttırılacaktır.
Maddenin son fıkrasında, kadın işçilerin gebeliğinde ve doğum yapması durumunda da işverenin yine aynı sürelere bağlı olarak, aynı edimleri ifa etmekle yükümlü olduğu kabul edilmiştir.
Maddenin düzenlenmesinde, kaynak İsviçre Borçlar Kanununun 328a maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 418. maddesi, işverenle aynı ev düzeni içinde yaşayan işçilerin korunmasını düzenleyen özel bir hükümdür.
Maddenin birinci fıkrası temel yükümlülüğü koyar: işçi işverenle birlikte ev düzeni içinde yaşıyorsa işveren, yeterli gıda ve uygun bir barınak sağlamakla yükümlüdür.
Bu hüküm, ev hizmetçisi, bakıcı, çoban gibi işverenin evinde veya çiftliğinde kalıp çalışan işçileri kapsar. Bu tür iş ilişkilerinde işveren, sadece ücret değil barınma ve beslenme de sağlamalıdır.
"Yeterli gıda" ve "uygun barınak" objektif ölçütlerdir. Sağlıklı yaşam için asgari standartları karşılamalıdır. Aşağılayıcı veya insan onuruna aykırı koşullar kabul edilemez.
Ev düzeni içinde çalışma örnekleri: – Ev hizmetçisi: günlük/haftalık kalan – Yaşlı bakıcısı: 7/24 bakım yapan – Çiftlik işçisi: kırsal alanda ikamet eden – Çoban: sürüyle birlikte dağda yaşayan – Bakıcı: çocuk veya hasta bakan
İkinci fıkra, hastalık/kaza durumunda koruma sağlar: işçi, kusuru olmaksızın hastalık veya kaza gibi sebeplerle işgörme edimini yerine getiremezse işveren, sosyal sigortalar yardımlarından yararlanamayan, bir yıla kadar çalışmış işçinin bakımını ve tedavisini, iki hafta süreyle sağlamak zorundadır. İşçinin bir yılı aşan her hizmet yılı için söz konusu süre, dört haftayı aşmamak üzere ikişer gün artırılır.
Bu hüküm, kapsamlı bir sosyal koruma sağlar. Ev işçilerinin çoğu sosyal sigorta kapsamında olmayabilir; bu durumda işveren doğrudan bakım sağlamalıdır.
Koşullar: 1. Kusursuz iş göremezlik (hastalık, kaza) 2. Sosyal sigortalar yardımlarından yararlanamama 3. Bir yıla kadar çalışmış olma (2 hafta); uzun süreli için artırılır
Süre hesaplaması: bir yıla kadar çalışmış = 2 hafta. Her ek yıl için 2 gün ek, toplam en fazla 4 hafta. – 1 yıl: 14 gün – 2 yıl: 16 gün – 3 yıl: 18 gün – 7 yıl: 26 gün – Maksimum: 28 gün (4 hafta)
İşveren bu süre içinde işçinin: – Bakımını sağlar (barınak, temel bakım) – Tedavisini karşılar (tıbbi gereksinimler) – Yaşamını sürdürmesine destek olur
Üçüncü fıkra, kadın işçilerin gebelik durumunu düzenler: işveren, işçinin gebeliğinde ve doğum yapması durumunda da aynı edimleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Bu hüküm, gebe ve doğum yapan ev hizmetçilerini korur. Aynı süre (1 yılda 2 hafta, artışlı) gebelik ve doğum döneminde uygulanır. Kadın işçi bu süre içinde korumalı kalır.
Bu düzenleme, geleneksel ev-işyeri ilişkilerindeki güvenlik açıklarını kapatır. Ev hizmetçileri, çoban, bakıcı gibi grupların modern sosyal koruma mekanizmaları dışında kalmaları bu madde ile dengelenir.
Uygulamada: ev hizmetçisinin hastalanması durumunda işveren ona yer vermeye, beslemeye, tıbbi bakımı sağlamaya devam etmelidir. Süresi dolmadan onu sokağa atmak bu madde ihlalidir.