TBK 57. Madde

I. Gerçek olmayan haberlerin yayılması veya bu tür ilanların yapılması ya da dürüstlük kurallarına aykırı diğer davranışlarda bulunulması yüzünden müşterileri azalan veya onları kaybetme tehlikesiyle karşılaşan kişi, bu davranışlara son verilmesini ve kusurun varlığı hâlinde zararının giderilmesini isteyebilir.

II. Ticari işlere ait haksız rekabet hakkında Türk Ticaret Kanunu hükümleri saklıdır.

TBK 57. Madde Gerekçesi

818 sayılı Borçlar Kanununun 48 inci maddesini karşılamaktadır.

Tasarının iki fıkradan oluşan 56 ncı maddesinde, haksız rekabet düzenlenmektedir. 818 sayılı Borçlar Kanununun 48 inci maddesinin birinci fıkrasında kullanılan “yanlış ilânlar” şeklindeki ibare, iletişim teknolojisinde meydana gelen gelişmeler göz önünde tutularak, Tasarıda “gerçek olmayan haberlerin yayılması veya bu tür ilânların yapılması” şekline dönüştürülerek, hükmün kapsamı genişletilmiştir.

Açıklama

TBK md. 57, haksız rekabet kurumunu genel hatlarıyla düzenleyen ve ticari işlere özgü özel mevzuata yer veren bir hükümdür. İki fıkradan oluşan madde, dürüstlüğe aykırı rekabet davranışlarına karşı koruma sağlar ve ticari alanda TTK hükümlerinin saklı tutulduğunu belirtir. Düzenleme, serbest rekabet ekonomisinin dürüstlük ilkesi çerçevesinde yürümesini güvence altına alır.

Birinci fıkraya göre gerçek olmayan haberlerin yayılması veya bu tür ilanların yapılması ya da dürüstlük kurallarına aykırı diğer davranışlarda bulunulması yüzünden müşterileri azalan veya onları kaybetme tehlikesiyle karşılaşan kişi, bu davranışlara son verilmesini ve kusurun varlığı hâlinde zararının giderilmesini isteyebilir.

Bu hüküm haksız rekabetin üç tipik davranış biçimini sayar. Birincisi gerçek olmayan haberlerin yayılması; rakip hakkında yalan, yanıltıcı veya abartılı bilgilerin başkalarına aktarılması. İkincisi gerçek olmayan ilanların yapılması; reklam ve tanıtım faaliyetlerinde yalan veya yanıltıcı beyanlarda bulunma. Üçüncüsü dürüstlük kurallarına aykırı diğer davranışlar; genel bir çerçeve olarak dürüstlüğe aykırı her türlü rekabet davranışı.

"Dürüstlük kurallarına aykırı" kavramı geniş kapsamlıdır. Müşteri ayartma, rakip çalışanlarını ayartma, ticari sırları açıklama, taklit ve kopya ürünler satışı, karalayıcı karşılaştırmalı reklam gibi davranışlar bu kapsama girer. Dürüstlük kuralının yorumunda TMK md. 2 esas alınır.

Haksız rekabetten zarar görebilecek kişiler iki gruptur. Birincisi müşterileri azalan kişi; rekabet fiili nedeniyle fiilen müşteri kaybı yaşayan işletme. İkincisi müşterilerini kaybetme tehlikesiyle karşılaşan kişi; henüz kayıp yaşamamış ama tehlike altında bulunan işletme. İkinci grup için somut zarar aranmaz; tehdidin varlığı yeterlidir.

Zarar gören iki tür talepte bulunabilir. Birinci talep davranışlara son verilmesi isteğidir. Bu, ihtiyati tedbir veya dava yoluyla haksız rekabetin durdurulması taleplerini kapsar. Mahkeme reklamın kaldırılmasına, yanlış bilginin düzeltilmesine, ürünün piyasadan çekilmesine karar verebilir. Bu talep kusur aranmaksızın yapılabilir; haksız rekabetin objektif varlığı yeterlidir.

İkinci talep zararın giderilmesi talebidir. Bu tazminat talebidir ve ancak fail kusurlu ise yapılabilir. Kusurlu davranış kasten veya taksirle haksız rekabet yapılmasını gerektirir. Bilinçsiz veya kusursuz haksız rekabet davranışlarında tazminat alınamaz; ancak durdurma talep edilebilir.

Tazminatın kapsamı genel kurallara göre belirlenir. Müşteri kaybından doğan kazanç kaybı, itibar zedelenmesinden doğan manevi zarar, rakibe yapılmış yatırımların boşa çıkması gibi kalemler tazmin edilir. Haksız rekabet davalarında zararın ispatı zor olduğundan TBK md. 50/2 çerçevesinde hakim takdir yetkisi sık kullanılır.

İkinci fıkra özel bir yönlendirme yapar: ticari işlere ait haksız rekabet hakkında Türk Ticaret Kanunu hükümleri saklıdır. Bu düzenleme ticaret kapsamındaki haksız rekabetin özel rejimine dikkat çeker.

TTK md. 54-63 arasında haksız rekabet ticari işler bakımından ayrıntılı düzenlenmiştir. TTK’nın getirdiği özel hükümler arasında haksız rekabet davranışlarının örnek listelerinin verilmesi (TTK md. 55), dava hakkının kapsamı (TTK md. 56), fiilin tespiti (TTK md. 57), durdurma kararı (TTK md. 58), tazminat talepleri ve hesaplanması (TTK md. 59), ilan kararı (TTK md. 61) gibi meseleler yer alır.

TTK rejimi TBK’ya göre daha ayrıntılı ve teknik bir çerçeve sunar. Tacirler arasındaki rekabet ilişkileri öncelikli olarak TTK hükümlerine tabidir. TTK’da boşluk olan hususlarda TBK md. 57 tamamlayıcı rol oynar. Tacir olmayan kişiler arasındaki haksız rekabet ise doğrudan TBK md. 57 çerçevesinde değerlendirilir.

Doktrinde madde 57, rekabet hukukunun medeni hukuk ayağı olarak değerlendirilir. Serbest rekabet ekonomisinde dürüstlük ilkesinin korunması, zayıf tarafı koruyarak piyasanın sağlıklı işlemesini sağlar. Tüketicilerin doğru bilgilere ulaşması, işletmelerin adil koşullarda rekabet etmesi bu düzenlemenin temel hedefidir.

Yargıtay kararlarında özellikle karşılaştırmalı reklamlar, ürün kopyaları, domain name ihlalleri, marka taklitleri, yanıltıcı reklam kampanyaları madde 57 ve TTK’nın haksız rekabet hükümleri çerçevesinde değerlendirilmektedir. İhtiyati tedbir kararları ve zarar hesaplamaları bu alanda kritik öneme sahiptir.