TBK 636. Madde
I. Çıkan veya çıkarılan ortak, ortak olduğu dönemde henüz sonuçlanmamış işlerden doğan kâra veya zarara katılır.
II. Ortaklık sıfatı sona eren kişi, o hesap yılı sonu itibarıyla, tamamlanmış olan işler sebebiyle varsa ortaklıktan kendisine düşecek kâr payını; devam eden işler hakkında da gerekli bilgiyi isteyebilir.
TBK 636. Madde Gerekçesi
818 sayılı Borçlar Kanununda yer verilmeyen, “d. Tamamlanmamış işler” kenar başlıklı yeni bir maddedir.
Tasarının iki fıkradan oluşan 636 ncı maddesinde, tamamlanmamış işlerde çıkan veya çıkarılan ortağın durumu düzenlenmektedir. Maddenin birinci fıkrasına göre, çıkan veya çıkarılan ortak, ortak olduğu dönemde henüz sonuçlanmamış işlerden doğan kâra veya zarara katılacaktır.
Maddenin ikinci fıkrasında, ortaklık sıfatı sona eren kişinin, o hesap yılı sonu itibarıyla, tamamlanmış olan işler sebebiyle varsa ortaklıktan kendisine düşecek kâr payının ödenmesini; devam eden işler hakkında da gerekli bilginin verilmesini isteyebileceği belirtilmektedir.
Maddenin düzenlenmesinde, Alman Medenî Kanununun (BGB) 740 ıncı maddesi göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
Türk Borçlar Kanunu’nun 636. maddesi, çıkan veya çıkarılan ortağın, ortaklık sıfatının sona erdiği tarihte henüz sonuçlanmamış olan işlerle ilişkisini düzenlemektedir. Hüküm, 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nda karşılığı bulunmayan, Alman Medeni Kanunu’nun (BGB) 740. maddesi örnek alınarak kaleme alınmış yeni bir düzenlemedir. Maddenin amacı, ortaklık sıfatı sona erdikten sonra bile, ayrılan ortağın ortak olduğu dönemde başlamış fakat henüz neticelenmemiş işlerden doğan ekonomik yarar ve risklere katılmasını sağlamak; böylelikle hem ayrılan ortağın emek ve sermaye katkısının karşılığını almasına imkan tanımak hem de diğer ortakların işleri ertelemek suretiyle eski ortağın payını azaltmasını engellemektir.
Maddenin birinci fıkrasına göre, çıkan veya çıkarılan ortak, ortak olduğu dönemde henüz sonuçlanmamış işlerden doğan kâra veya zarara katılmak zorundadır. Bu hüküm, adi ortaklık sıfatının sona ermesinin tüm mali ilişkileri o an itibarıyla kesip atmadığını, ortaklık döneminde başlayan iş ilişkilerinin doğal sonuçlarına göre bir geri dönüşlü hesaplaşmanın yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır. Örneğin, ortaklık döneminde yüklenilmiş bir inşaat işi, bir satım akdi ya da üstlenilmiş bir hizmet sözleşmesi, ortak ayrıldıktan sonra tamamlanıp kâr veya zarar doğurduğunda, ayrılan ortak kâra katılma hakkı ya da zararı karşılama yükümü bakımından ilgili oranda hesaba dahil edilir. Bu çözüm, özellikle yüklenici sıfatıyla üstlenilmiş uzun süreli işler, proje bazlı mimari-mühendislik hizmetleri ve danışmanlık faaliyetleri bakımından uygulamada büyük önem taşır.
İkinci fıkra, ayrılan ortağa iki önemli bilgi ve talep hakkı tanımaktadır. İlk olarak, ortaklık sıfatı sona eren kişi, o hesap yılının sonu itibarıyla tamamlanmış olan işler bakımından kendisine düşecek kâr payının ödenmesini isteyebilir. Bu hak, henüz yıl sonu kapanış hesapları yapılmadığı için kâr payının doğrudan çıkma tarihinde hesaplanamamış olduğu hallerde, ayrılan ortağa somut bir talep zemini sağlar. İkinci olarak, devam eden işler hakkında gerekli bilginin verilmesini isteme hakkı tanınmıştır; bu, ayrılan ortağın, ileride kendisine ödenecek veya ödetilecek tutarların denetimini yapabilmesi için zorunludur. Bilgi isteme hakkı, TBK m. 631’deki genel inceleme hakkının ortaklık sıfatı sona erdikten sonraki özel ve sınırlı bir uzantısıdır; yalnızca devam eden işlerle sınırlı olup, ortaklığın bundan sonraki yeni faaliyetlerini kapsamaz.
Yargıtay uygulamasında, tamamlanmamış işlerden doğan kâr ve zarara katılma talebinin, çıkma veya çıkarılmadan sonraki makul bir süre içinde, ilgili işin tamamlandığı dönem itibarıyla ileri sürülmesi gerektiği; bu talepler bakımından zamanaşımının işin tamamlandığı tarihten itibaren işlemeye başlayacağı kabul edilmektedir. Öğretide, devam eden işler üzerinde ayrılan ortağın elbirliği mülkiyeti hakkı sona erse de, ekonomik sonuçlara katılma bakımından ortaklık ilişkisi kısmi olarak devam ettiği için, kalan ortakların bu işleri kötüye kullanarak değerini düşürmemeleri yönünde özen yükümlülüğü altında olduğu kabul edilmektedir. Madde, ayrılan ortak ile kalan ortaklar arasında ekonomik adaletin sağlanmasını güvence altına almaktadır.