TMK 1004. Madde
(1) Taşınmazlar, bulundukları bölgenin tapu siciline kaydedilir.
TMK 1004. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 914 üncümaddesini karşılamaktadır. Taşınmazın tek bir bölgede bulunmasıdurumu düzenlendiğinden, kenar başlık da buna göre düzeltilmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 1004 üncü maddesi, taşınmazların hangi tapu siciline kaydedileceğini, yani sicilin yer bakımından örgütlenmesini düzenler. Hükme göre taşınmazlar, bulundukları bölgenin tapu siciline kaydedilir. Bu kural, tapu sicili sisteminin coğrafi bir esasa dayandığını gösterir: her taşınmaz, fiziksel olarak bulunduğu yerin tapu müdürlüğünde tutulan sicile işlenir. TMK Madde 1004, tapu sicilinin tutulmasına ilişkin genel hükümlerle birlikte, sicil sisteminin düzenli ve karışıklığa yer vermeyecek biçimde işlemesini sağlar. Taşınmazın yeri ile sicilin yeri arasındaki bu bağ, hem idari yetki hem de hak sahiplerinin doğru sicile başvurması bakımından belirleyicidir.
Maddenin işleyişi, taşınmazın bulunduğu bölgeyi yetki ölçütü olarak alır. Bir taşınmazla ilgili tüm tescil, terkin ve değişiklik işlemleri, taşınmazın bulunduğu yerdeki tapu müdürlüğünde yapılır; başka bir yerdeki müdürlük bu işlemleri gerçekleştiremez. Bu kural, taşınmaz hukukunda yer (mülkün bulunduğu yer) esasının bir yansımasıdır ve aynı zamanda taşınmaza ilişkin davalarda kesin yetki kuralıyla da uyum gösterir. Kenar başlığın ‘bir bölgede’ biçiminde düzenlenmesi, taşınmazın tek bir bölgede bulunması durumunu esas aldığını gösterir; birden çok bölgeye yayılan taşınmazlar bakımından ise ayrı düzenlemeler söz konusu olabilir. Bu sayede her taşınmaz için tek ve belirli bir sicil merci tayin edilmiş olur.
Hükmün sonucu, taşınmazlara ilişkin işlemlerin yetkili tapu müdürlüğünde toplanması ve sicil dağınıklığının önlenmesidir. Bu, hak durumunun tek bir merkezde izlenebilmesini ve aleniyet ilkesinin etkin biçimde işlemesini sağlar. Örneğin Ankara’da bulunan bir taşınmazın satışı, ipotek tesisi veya miras intikali ancak Ankara’daki yetkili tapu müdürlüğünde gerçekleştirilebilir; başka ildeki müdürlüğe yapılan başvuru yetkisizlik nedeniyle işleme konulamaz. Yargıtay uygulamasında, taşınmazın aynına ilişkin uyuşmazlıklarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinin kesin yetkili olduğu kabul edilir ve bu yetki kuralı sicilin yer esasıyla örtüşür. TMK Madde 1004 bu yönüyle, tapu sicili sisteminin coğrafi düzenini ve yetki dağılımını belirleyen temel bir organizasyon hükmüdür.