TMK 1016. Madde
(1) Tasarruf yetkisine ve hukukî sebebe ilişkin belgeler tamam değilse istem reddedilir.
(2) Bununla birlikte, hukukî sebebe ilişkin belgeler tamam olmasına rağmen, tasarruf yetkisini belirten belgenin tamamlanması gereken hâllerde, malikin rızası veya hâkimin kararıyla geçici tescil şerhi verilebilir.
TMK 1016. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 925 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metinde yanlış olarak hukukî sebebe ilişkin belgenin tamamlanmasıgereken hâllerde geçici tescil şerhi verilebileceği ifade edilmiştir. Kaynak Kanunun 961 inci maddesine göre geçici tescil şerhinin, tasarruf yetkisini belirten belgenin tamamlanmasıgereken hâllerde söz konusu olacağından bu doğrultuda maddenin ikinci fıkrasıyeniden düzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 1016, tescil isteminin kabulü için gerekli belgelerin tamam olması koşulunu ve eksiklik hâlinde uygulanacak usulü düzenler. Madde, tescilin iki temel dayanağına işaret eder: tasarruf yetkisi ve hukukî sebep. Bu iki unsur TMK m. 1015’te ayrıntılı biçimde tanımlanmış olup, m. 1016 bunların belgelendirilememesinin sonucunu belirler. İlk fıkra, belgeler tamam değilse istemin reddini öngörerek sicilin doğruluğunu güvence altına alırken; ikinci fıkra, yalnızca tasarruf yetkisini gösteren belgenin tamamlanması gereken hâllerde geçici tescil şerhi (TMK m. 1011) verilebilmesine olanak tanıyarak hak kaybını önleyici bir köprü kurar. Böylece madde, sicilin doğruluğunu koruma kaygısı ile hak sahibinin geçici eksiklikler yüzünden mağdur olmaması ihtiyacı arasında dengeli bir çözüm getirir.
Uygulamada tapu müdürlüğü, başvuruyu incelerken hem hukukî sebebe ilişkin belgeyi (örneğin resmî satış senedi, bağış sözleşmesi, mahkeme kararı) hem de istemde bulunanın tasarruf yetkisini gösteren belgeyi (vekâletname, mirasçılık belgesi, temsil yetkisi) arar. Hukukî sebebe ilişkin belge eksikse istem doğrudan reddedilir; bu eksiklik geçici şerhle giderilemez. Buna karşılık hukukî sebep tamamsa ancak tasarruf yetkisini belgeleyen evrak, örneğin henüz çıkarılmamış bir veraset ilâmı ya da tamamlanmamış bir vekâlet nedeniyle eksikse, malikin rızası veya hâkimin kararıyla geçici tescil şerhi verilerek hak sahibinin sırası korunabilir. Gerekçede, eski metindeki bu noktaya ilişkin yanlışlığın kaynak Kanuna uygun biçimde düzeltildiği belirtilmiştir.
İstemin haksız reddi, ilgili bakımından sicilin tutulmasındaki kusur sayılır ve TMK m. 1007 çerçevesinde Devletin sorumluluğunu doğurabilir; eksik belgeyle yapılan hatalı bir tescil ise iyiniyetli üçüncü kişiler aleyhine sonuç doğurarak yine sorumluluk gündeme getirebilir. Yargıtay’ın ilgili dairesi, tasarruf yetkisinin belgelenememesi hâlinde hak sahibinin geçici şerhle korunabileceğini, ancak hukukî sebep yokluğunda tescilin yapılamayacağını kabul etmektedir. Örneğin satış vaadine dayanarak tapuya başvuran kişi, vaat sözleşmesi geçerli olduğu hâlde temsil yetkisini gösteren belgeyi henüz tamamlayamamışsa, hâkim kararıyla alacağı geçici tescil şerhi sayesinde araya giren üçüncü kişi devirlerine karşı önceliğini koruyabilir.