TMK 102. Madde
(1) Vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır.
(2) Resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci aracılığıyla yapılması, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmiş olmasına ve bu belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların belirlenmiş bulunmasına bağlıdır.
(3) Mahkemeye başvurma, resmî senet düzenlenmiş ise vakfeden tarafından; vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce re’sen yapılır.
(4) Başvurulan mahkeme, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri re’sen alır.
TMK 102. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 74 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı, içeriğine uygun olarak, “Kuruluşşekli” olarak düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, vakıf kurma iradesinin resmî senetle ve ya ölüme bağlıtasarrufla açıklanabileceği ve vakfın tüzel kişilik kazanmasının, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sic ile tescil ile olacağıesasları getirilmiştir. İkinci fıkrada, resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci aracılığı ile yapılmasıdüzenlenmiş; bu çerçevede, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmişbir belgeyle verilmesi ve vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların bu belgede belirlenmişbulunmasıkoşulu aranmıştır. Mahkemeye başvurmanın; resmî senetle kurulan vakıflarda vakfeden tarafından ölüme bağlıtasarrufla vakıf kurmada, ilgililerin ve ya vasiyetnameyi açan sulh hâ kiminin bildirimi ile ya da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından re’sen yapılacağı, başvurulan mahkemenin de, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri kendiliğinden alacağıüç ve dördüncüfıkralarda açıklanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 102, vakfın hangi biçimde kurulacağını ve tüzel kişiliğin ne zaman doğacağını düzenleyen kurucu nitelikte bir hükümdür. Birinci fıkraya göre vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır; vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır. Bu düzenleme, tescilin kurucu etkisini ortaya koyar ve vakfın hukuk âlemindeki varlığını mahkeme siciline bağlar. Hüküm, vakıf senedinin içeriğini düzenleyen TMK Madde 106, tescil ve ilânı düzenleyen TMK Madde 104 ve mülkiyetin geçişini düzenleyen TMK Madde 105 ile yakından ilişkilidir. Resmî senet, noter huzurunda düzenlenen bir belge olduğundan vakıf kurma iradesinin şekle bağlanması, hem vakfedeni korur hem de işlemin geçerliliğini güvence altına alır.
Uygulama mekanizması bakımından madde, kuruluş iradesinin açıklanma biçimleri ve başvuru usulü için ayrıntılı kurallar getirir. İkinci fıkraya göre resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci aracılığıyla yapılması, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmesine ve bu belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların belirlenmiş bulunmasına bağlıdır; böylece temsilcinin keyfî tasarrufu önlenir. Üçüncü fıkra, mahkemeye başvurma yetkisini kuruluş biçimine göre ayırır: resmî senet düzenlenmişse başvuru vakfeden tarafından yapılır; vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğü’nce re’sen yapılır. Dördüncü fıkra ise başvurulan mahkemenin, özgülenen mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri re’sen almasını öngörerek tescil öncesi dönemde malvarlığını güvenceye alır.
Sonuçları itibarıyla tescil tamamlandığında vakıf tüzel kişilik kazanır; tescile kadar özgülenen mallar vakfedenin malvarlığında kaldığından mahkemenin alacağı koruma önlemleri büyük önem taşır. Yargıtay, vakfın tüzel kişiliğinin ancak sicile tescille doğacağını, tescilden önce vakfın hak ve borçlara ehil bir kişilik olarak ortaya çıkmadığını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: bir iş insanı, çocukluğunu geçirdiği mahalleye kütüphane kazandırmak amacıyla noterde resmî senet düzenleyip belirli taşınmazlarını özgülediğinde, bizzat veya noter onaylı temsil belgesine sahip vekili aracılığıyla yerleşim yeri mahkemesine başvurur; mahkeme tescile karar verene kadar bu taşınmazların devrini önleyecek tedbirleri re’sen alır ve tescille birlikte vakıf tüzel kişilik kazanır. TMK Madde 102 böylece kuruluşun çerçevesini bütünüyle belirler.