TMK 101. Madde
(1) Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.
(2) Bir malvarlığının bütünü veya gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her türlü geliri veya ekonomik değeri olan haklar vakfedilebilir.
(3) (İptal üçüncü fıkra: Anayasa Mahkemesi’nin 17/4/2008 tarihli ve E.: 2005/14, K.: 2008/92 sayılı Kararı ile.)
(4) Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine, hukuka, ahlâka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykırı veya belli bir ırk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamaz.
TMK 101. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 73 üncü maddesini karşılamaktadır. 18 Birinci fıkrada, gerçek kişiler gibi tüzel kişilerin de vakıf kurabilecekleri (vakıf kurucusu olabilecekleri) açıkça ifade edilmiş; vakfın kurulmasının, sadece mal ve hakların özgülenmesi ile değil, “yeterli” mal ve hakların özgülenmesi ile olacağıvurgulanmıştır; yine vakfın tüzel kişiliğe sahip mal topluluğu olmasıniteliği de, vakfın tanımında bir unsur olarak belirlenmiştir. İkinci fıkrada, vakfedilecek malvarlığıdeğerleri arasında, bir malvarlığının bütünü, gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan her türlügeliri, ekonomik değeri olan haklar da sayılmıştır. Üçüncüfıkrada, vakıflarda üyeliğin söz konusu olamayacağıesası getirilmiştir. Ülkemizde belirli dönemlerde söz konusu olabilen dernekleşme yerine vakıf kurma eğilimleri, böylece yeterli mal ve hakların belirli bir amaca özgülenmesinin aranması ve derneklerden farklı olarak vakıflarda üyelik olamayacağının öngörülmesi ile sınırlandırılmışolacak ve bu suretle dernek benzeri vakıflar kurulmasıdeğil, gerçek anlamda tarihi gelişimine ve işlevine uygun şekilde vakıf kurulmasıyolu, yasal güvence altına alınmışolmaktadır. Son fıkra ise, Anayasanın ilkeleri dikkate alınarak düzenlenmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 101. maddesi, vakfın hukuki tanımını yapmaktadır. Vakıflar; gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan, tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır. Bir malvarlığının bütünü veya gerçekleşmiş ya da gerçekleşeceği anlaşılan bir miras payı vakıf kurma amacıyla özgülenebilir; ancak bu durumda vakfedenin iflas etmesi hâlinde alacaklıların korunmasına ilişkin hükümler saklı tutulmuştur.
Tanımın üç temel unsuru vardır: bir amacın belirlenmesi, bu amaca yeterli mal ve hakların özgülenmesi ve tüzel kişilik kazanılması. Amaç; belirli (muayyen) ve sürekli olmalıdır. Kısa süreli, tek seferlik ya da tamamen belirsiz bir amaç için vakıf kurulamaz. “Yeterli” mal ve haklar kavramı, amacın gerçekleştirilebilmesine elverişli bir malvarlığını ifade etmekte; mahkeme bu yeterliliği değerlendirmektedir. Gerçek kişiler yanında tüzel kişilerin de vakıf kurabilmesi, halka açık şirketlerin kurumsal vakıf kurmasının önünü açmaktadır.
Miras payının özgülenebilmesi, ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurulmasının somut ifadesidir. Vasiyet yoluyla kurulan vakıflarda tüzel kişilik, miras bırakanın ölümünden sonra gerçekleşir. Alacaklı korumasına yapılan atıf, vakıf kurma işleminin alacaklardan mal kaçırmak amacıyla kullanılmasının önüne geçmektedir; bu kapsamda TMK 108 ile birlikte değerlendirilmelidir.