TMK 102. Madde
(1) Vakıf kurma iradesi, resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır.
(2) Resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci aracılığıyla yapılması, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmiş bir belgeyle verilmiş olmasına ve bu belgede vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların belirlenmiş bulunmasına bağlıdır.
(3) Mahkemeye başvurma, resmî senet düzenlenmiş ise vakfeden tarafından; vakıf ölüme bağlı tasarrufa dayanıyorsa ilgililerin veya vasiyetnameyi açan sulh hâkiminin bildirimi üzerine ya da Vakıflar Genel Müdürlüğünce re’sen yapılır.
(4) Başvurulan mahkeme, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri re’sen alır.
TMK 102. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 74 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığı, içeriğine uygun olarak, “Kuruluşşekli” olarak düzenlenmiştir. Birinci fıkrada, vakıf kurma iradesinin resmî senetle ve ya ölüme bağlıtasarrufla açıklanabileceği ve vakfın tüzel kişilik kazanmasının, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sic ile tescil ile olacağıesasları getirilmiştir. İkinci fıkrada, resmî senetle vakıf kurma işleminin temsilci aracılığı ile yapılmasıdüzenlenmiş; bu çerçevede, temsil yetkisinin noterlikçe düzenlenmişbir belgeyle verilmesi ve vakfın amacı ile özgülenecek mal ve hakların bu belgede belirlenmişbulunmasıkoşulu aranmıştır. Mahkemeye başvurmanın; resmî senetle kurulan vakıflarda vakfeden tarafından ölüme bağlıtasarrufla vakıf kurmada, ilgililerin ve ya vasiyetnameyi açan sulh hâ kiminin bildirimi ile ya da Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından re’sen yapılacağı, başvurulan mahkemenin de, mal ve hakların korunması için gerekli önlemleri kendiliğinden alacağıüç ve dördüncüfıkralarda açıklanmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 102. maddesi, vakfın kuruluş şeklini ve tüzel kişilik kazanma anını düzenlemektedir. Vakıf kurma iradesi; resmî senetle veya ölüme bağlı tasarrufla açıklanır. Vakıf, yerleşim yeri mahkemesi nezdinde tutulan sicile tescil ile tüzel kişilik kazanır. Resmî senetle vakıf kurma işleminin noter huzurunda yapılması zorunludur.
Resmiyet şartı, hem vakfedenin gerçek iradesini güvence altına almakta hem de özgülenen malvarlığının açık ve tartışmasız biçimde belirlenmesini sağlamaktadır. Noterlik sırasında vakıf senedinin içeriği incelenir; amaç ve özgüleme yeterliliği bakımından ön bir değerlendirme yapılır. Ölüme bağlı tasarruf yoluyla vakıf kurma ise vasiyetname veya miras sözleşmesi aracılığıyla gerçekleşir; tüzel kişilik bu durumda miras bırakanın ölümünün ardından tescille doğar.
Tescille tüzel kişilik kazanılması, vakfın hukuki varlığının sicile bağlandığını ortaya koymaktadır. Tescilden önce vakıf adına yapılan işlemler vakfı bağlamaz; ancak tescil gerçekleştikten sonra bu işlemler vakfa intikal eder. Vakıflar Genel Müdürlüğü nezdindeki merkezi sicile kaydolunma ise ayrı bir yükümlülüktür. Tescil başvurusunu reddeden mahkemenin kararına karşı TMK 103 çerçevesinde temyiz yolu açıktır. Amaç ve özgülemenin yeterliliğinin belirlenmesinde mahkeme hakimi takdir yetkisini etkin biçimde kullanmaktadır.