TMK 131. Madde
(1) Gaipliğine karar verilen kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez.
(2) Kaybolanın eşi evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı bir dava ile isteyebilir.
(3) Ayrı bir dava ile evliliğin feshi, davacının yerleşim yeri mahkemesinden istenir.
TMK 131. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 94 üncü maddesini karşılamaktadır. Madde üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. 3444 sayılı Kanunla yürürlükteki 94 üncü maddeye evliliğin sona erdirilmesi hususunda getirilen yeni bir sebep “gaiplik kararınıalan eşin bunu kendi istediği zamanda götürüp nüfus idaresine vermesi”dir. Bu yöntem Medenî Kanunumuzun sistemine yabancıdır. Zira Medenî Kanunumuza göre evlilik ya kendiliğinden sona erer (ölüm); ya da mahkeme kararıyla sona erdirilir (boşanma, iptal, evliliğin feshi). Bu sebeple 3444 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin isabetli olmadığıoyçokluğuyla kabul edilmiş, madde yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 131. maddesi, gaipliğine karar verilen kişinin eşinin yeniden evlenmesini düzenlemektedir. Gaip kişinin eşi, mahkemece evliliğin feshine karar verilmedikçe yeniden evlenemez. Kaybolanın eşi; evliliğin feshini, gaiplik başvurusuyla birlikte veya ayrıca açacağı dava ile her zaman isteyebilir.
Gaiplik kararı, ölüm karinesini doğurmakla birlikte evliliği kendiliğinden sona erdirmemektedir; evliliğin feshine ilişkin ayrı bir mahkeme kararı gerekmektedir. Bu düzenleme, evliliğin feshini gaip kişinin eşinin iradesine bırakmakta ve yeniden evlenmeyi kişinin kendi talebiyle şekillendirmektedir. Aynı zamanda gaip kişinin bir gün geri dönmesi ihtimaline karşı da koruyucu bir mekanizma oluşturmaktadır.
Fesih davası, gaiplik başvurusuyla eş zamanlı açılabilir ya da gaiplik kararı kesinleştikten sonra bağımsız olarak açılabilir. Mahkeme, gaiplik koşullarını değerlendirerek feshe hükmeder; bu karar kesinleştiğinde evlilik sona erer ve eş yeniden evlenme hakkını kazanır. Fesih kararının nüfusa tescili ve boşanmadan farklı hukuki sonuçları bulunmaktadır: gaip kişi eşini terk etmiş sayılmaz; mal rejimi gaiplik tarihinden geriye dönük olarak tasfiye edilir. Gaip kişinin geri dönmesi hâlinde ise artık geçerliliği sona ermiş olan evliliğin yeniden ihyası söz konusu olmaz.