TMK 134. Madde
(1) Birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvururlar.
(2) Evlendirme memuru, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde muhtardır.
TMK 134. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 97 nci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metnin “Evlenmenin ilâ nı ve akdi” şeklindeki üçüncüayırım başlığı, “Evlenme başvurusu ve töreni” şeklinde değiştirilmiştir. Maddenin konu ve kenar başlıklarıiçeriğiyle uyumlu olacak şekilde yeniden düzenlenmiştir. Maddede birbiriyle evlenecek erkek ve kadının içlerinden birinin oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna birlikte başvurmalarıöngörülmüştür. Bununla erkeğin yerleşim yerinin bulunduğu yer evlendirme memurluğuna başvurulmasıkoşulundan vazgeçilmiş, gerek erkeğin gerek kadının oturduğu yerdeki evlendirme memurluğuna başvurulmasıyeterli görülmüştür. Maddenin ikinci fıkrasında evlendirme memurluğu görevinin belediye bulunan yerlerde belediye başkanıve ya onun bu işle görevlendirdiği memuruna, köylerde ise muhtara ait olduğu hükme bağlamıştır.
Açıklama
TMK Madde 134, evlenmek isteyenlerin başvuracağı makamı ve evlendirme memurunun kim olduğunu düzenler. İlk fıkraya göre birbiriyle evlenecek erkek ve kadın, içlerinden birinin oturduğu yer evlendirme memurluğuna birlikte başvurur. İkinci fıkra ise evlendirme memurunun, belediye bulunan yerlerde belediye başkanı veya bu işle görevlendireceği memur, köylerde ise muhtar olduğunu belirtir. Gerekçeye göre madde, eski Medeni Kanunun 97. maddesini karşılar ve eski metindeki erkeğin yerleşim yeri memurluğuna başvuru koşulundan vazgeçilerek, eşlerden herhangi birinin oturduğu yer memurluğuna başvurmanın yeterli sayıldığını açıklar. Hüküm, başvurunun şeklini düzenleyen TMK 135, gerekli belgeleri sayan TMK 136 ve başvurunun incelenmesini düzenleyen TMK 137 ile birlikte uygulanır.
Uygulamada bu madde iki temel kuralı belirler: yetkili başvuru yeri ve görevli memur. Yetki bakımından getirilen yenilik, eşitlik ilkesine uygun biçimde, eşlerden birinin oturduğu yerin yeterli sayılmasıdır; böylece kadın ve erkek arasında başvuru yeri yönünden ayrım kaldırılmış, çiftin yaşadığı veya bulunduğu herhangi birinin yerleşim yeri esas alınabilir hâle gelmiştir. Görevli memur bakımından ise idari yapıya göre ikili bir ayrım yapılır: belediye sınırları içinde evlendirme yetkisi belediye başkanına ait olup, başkan bu görevi bir memura devredebilir; köylerde ise bu yetki doğrudan muhtara tanınmıştır. Başvurunun mutlaka her iki eş tarafından birlikte yapılması, evlenme iradesinin baştan karşılıklı biçimde ortaya konmasını ve sürecin tek taraflı başlatılamamasını sağlar.
Yetkisiz bir makam veya görevli olmayan bir kişi tarafından yapılan evlendirme işlemi, koşullara göre yokluk veya ciddi geçersizlik sorunları doğurabilir; bu nedenle törenin görevli ve yetkili evlendirme memuru önünde yapılması esastır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, evlenmenin yetkili resmî memur önünde yapılmasının evliliğin temel unsurlarından olduğunu, bu unsurun yokluğunun evlenmenin hukukî varlığını tartışmalı kıldığını kabul eder. Somut örnek: farklı şehirlerde çalışan bir çiftten kadın İstanbul’da oturuyorsa, erkek başka ilde ikamet etse dahi çift İstanbul’daki evlendirme memurluğuna birlikte başvurabilir ve orada evlenebilir; köyde evlenmek isteyenler ise muhtara başvurarak süreci başlatır, çünkü o yerde evlendirme memuru sıfatı muhtara aittir.