TMK 151. Madde
(1) Kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı veya namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
TMK 151. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 118 inci maddesini karşılamaktadır. Madde kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak ve daha anlaşılır hâ le getirmek üzere yeniden kaleme alınmış, içeriğinde değişiklik yapılmamıştır.
Açıklama
TMK Madde 151, korkutma (ikrah) sebebiyle evlenmenin iptalini düzenleyen bir nisbi butlan halidir. Hükme göre, kendisinin veya yakınlarından birinin hayatı, sağlığı ya da namus ve onuruna yönelik pek yakın ve ağır bir tehlike ile korkutularak evlenmeye razı edilmiş eş, evlenmenin iptalini dava edebilir. Burada korunan değer, evlenme iradesinin özgür ve baskıdan uzak biçimde oluşmasıdır; çünkü evlilik, eşlerin serbest ve gerçek iradelerine dayanmalıdır. Gerekçede belirtildiği üzere madde eski Kanun’un 118. maddesini karşılamakta olup içeriği korunarak sadece dili sadeleştirilmiştir. Korkutma hali, iradeyi sakatlayan diğer sebepler olan yanılma (TMK m.149) ve aldatma (TMK m.150) ile birlikte nisbi butlan grubunda yer alır ve dava hakkı yalnızca korkutulan eşe tanınır.
Maddenin uygulanabilmesi için tehdidin belirli nitelikleri taşıması gerekir. Korkutma, kişinin kendisine veya bir yakınına yönelmiş olmalı; hayat, sağlık ya da namus ve onur gibi ağır biçimde korunan değerleri hedef almalıdır. Ayrıca tehlikenin “pek yakın ve ağır” olması, yani gerçekleşmesi yakın ve ciddi sonuç doğuracak nitelikte bulunması aranır; basit, uzak veya önemsiz tehditler bu kapsamda değildir. Korkutma ile evlenme iradesi arasında illiyet bağı bulunmalı, yani kişi bu baskı olmasaydı evliliğe razı olmayacak olmalıdır. Tehdidin üçüncü kişiden gelmesi de iptal sebebi olarak yeterlidir; diğer eşin bunu bilmesi şart değildir. Korkutulan eş, bu sebebe dayanarak iptal davası açabilir; ancak TMK m.152 uyarınca korkunun etkisinin kalktığı tarihten itibaren altı ay ve her halde beş yıllık hak düşürücü süreye uymak zorundadır.
Korkutma ispatlandığında hâkim evlenmenin iptaline karar verir ve bu karar ileriye etkili sonuç doğurur. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, özellikle aile baskısı, namus gerekçesiyle zorla evlendirme ve tehditle gerçekleştirilen evliliklerde korkutma sebebiyle iptal taleplerinin değerlendirildiği görülmektedir. Somut bir örnek: Ailesi tarafından, evlenmezse kardeşine zarar verileceği tehdidiyle bir kişiyle evlenmeye zorlanan kadın, bu baskının etkisinden kurtulduktan sonra altı ay içinde iptal davası açarak evliliğini sona erdirebilir; mahkeme tehdidin ağırlığını ve illiyet bağını araştırarak karar verir. Böylece TMK Madde 151, zorla ve tehditle yapılan evlilikleri geçersiz kılma imkânı tanıyarak evlenme özgürlüğünü ve irade serbestisini güvence altına alır.