TMK 160. Madde
(1) Evlenmenin butlanı davasında, yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümler uygulanır.
TMK 160. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 128 inci maddesini karşılamaktadır. Madde sadeleştirilmek ve diğer maddelerde olduğu gibi “fesih” yerine mutlak butlan ve nisbî butlan hâ llerini kapsamak üzere “iptal” sözcüğükullanılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 160, evlenmenin butlanı davasında yetki ve yargılama usulü bakımından boşanmaya ilişkin hükümlerin uygulanacağını öngören bir yollama hükmüdür. Madde, butlan davalarının kendine özgü ayrı bir usul rejimi kurmak yerine, aile mahkemelerinde görülen boşanma davaları için geçerli olan yetki ve yargılama kurallarına atıf yaparak yeknesaklık sağlar. Buna göre evlenmenin butlanı davasında yetkili mahkeme, boşanmada olduğu gibi TMK m.168 uyarınca eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir; yargılama usulü bakımından da boşanma davalarına ilişkin kurallar geçerlidir. Hüküm, eski Kanun’un 128. maddesini karşılar; gerekçede belirtildiği gibi “fesih” yerine mutlak butlan ve nispî butlan hâllerini kapsamak üzere “iptal” anlayışıyla yeniden kaleme alınmıştır. Mutlak butlan sebepleri TMK m.145, nispî butlan sebepleri ise TMK m.148 ve devamında düzenlenmiştir.
Bu yollama hükmünün pratik sonucu, butlan davalarının boşanma davalarıyla aynı çerçevede yürütülmesidir. Yetki bakımından davacı, eşlerden birinin yerleşim yeri ya da son altı ay birlikte oturulan yer mahkemesinde dava açabilir; bu yetki kesin olmadığından davalının süresinde itiraz etmemesi hâlinde davanın açıldığı mahkeme yetkili hâle gelir. Yargılama usulü yönünden, boşanma davalarında uygulanan geçici önlemlere ilişkin TMK m.169 butlan davasında da uygulanabilir; dolayısıyla hâkim, dava süresince eşlerin barınması, geçimi ve çocukların korunması için re’sen tedbir alabilir. Aynı şekilde tarafların gösterdiği delillerin değerlendirilmesi, tanık dinlenmesi ve ispat kuralları bakımından boşanma yargılamasının özellikleri butlan davasında da geçerlidir. Bu bütünlük, aile hukuku uyuşmazlıklarının tutarlı bir usul zemininde çözülmesini sağlar ve uygulayıcılar için öngörülebilirlik getirir.
Butlan davası sonucunda evlenmenin butlanına karar verilirse, bu kararın sonuçları bakımından TMK m.157 ve m.158 devreye girer; iyiniyetli eşin kişisel durumunu koruması, mal rejiminin tasfiyesi, tazminat ve nafaka konularında yine boşanma hükümleri uygulanır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, butlan davalarının aile mahkemesinde ve boşanmaya ilişkin usul kurallarına göre görülmesi gerektiği, yetkinin kamu düzeninden olmadığı ve geçici önlemlerin bu davalarda da alınabileceği istikrarlı biçimde benimsenmektedir. Somut bir örnekle: eşlerden birinin daha önceki evliliği devam ederken yeniden evlendiğini öğrenen kişi, mutlak butlan sebebine dayanarak butlan davası açtığında, dava boşanmadaki gibi yetkili aile mahkemesinde görülür, hâkim gerekirse tedbir nafakasına hükmeder ve butlan kararının malî sonuçları boşanma hükümlerine göre düzenlenir. Böylece ayrı bir usul karmaşası önlenmiş olur.