TMK 177. Madde
(1) Boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında, nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
TMK 177. Madde Gerekçesi
Madde boşanmadan sonra açılacak yeni nafaka davaları ya da hükmedilmişnafakanın arttırılmasıve ya azaltılmasıdavalarında nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemelerini yetkili kılmaktadır. Bu sayede uygulamada çok cüz’i nafaka istemleri dolayısıyla genellikle ekonomik ve malî açıdan güçsüz durumda olan nafaka alacaklılarının, nafaka yükümlüsünün bulunduğu yer mahkemelerine masraf yapıp gelerek dava açması nedeniyle mağduriyeti önlenmek istenmiştir. Burada zayıfıkorumak amacıyla genel yetki hükmü getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 177, boşanmadan sonra açılacak nafaka davalarında yetkili mahkemeyi belirler. Hükme göre bu davalarda nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir. Düzenleme, genel yetki kuralından (HMK m.6 uyarınca davalının yerleşim yeri mahkemesi) ayrılarak, nafaka alacaklısı lehine özel bir yetki kuralı getirir. Hükmün kapsamına yalnızca yeni açılacak nafaka davaları değil, daha önce hükmedilmiş nafakanın artırılması veya azaltılması talepleri de girer; bu talepler TMK m.176/4 ile bağlantılıdır. Gerekçe, düzenlemenin amacının ekonomik açıdan güçsüz durumdaki nafaka alacaklısını korumak olduğunu, böylece alacaklının nafaka yükümlüsünün bulunduğu uzak bir yere masraf yaparak gitmek zorunda kalmamasını sağlamak olduğunu açıkça vurgular.
Uygulamada bu hüküm, nafaka alacaklısına davayı kendi yerleşim yeri mahkemesinde açma imkânı tanıyarak yargıya erişimi kolaylaştırır. Boşanmadan sonra çocuk için istenen iştirak nafakası, eş lehine yoksulluk nafakası veya bunların miktarının değiştirilmesi davalarında alacaklı, ikametgâhının bulunduğu yer aile mahkemesinde dava açabilir. Yetkili mahkeme alacaklının dava tarihindeki yerleşim yerine göre belirlenir; alacaklının taşınması hâlinde yeni yerleşim yeri mahkemesi yetkili hâle gelir. Bu yetki kuralı, zayıf tarafı koruyan niteliği nedeniyle alacaklı lehine bir seçim hakkı tanıdığından, alacaklı dilerse genel yetkili mahkemede de dava açabilir; ancak özel yetki kuralının asıl işlevi, güçsüz tarafa kendi çevresinde dava açma kolaylığı sağlamaktır. Bu nedenle yetki itirazlarının bu koruyucu amaç gözetilerek değerlendirilmesi gerekir.
Bu yetki kuralının sonucu, nafaka alacaklısının dava açma yükünü ve masrafını azaltarak hak arama özgürlüğünü güçlendirmesidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, boşanmadan sonra açılan nafaka ve nafakanın değiştirilmesi davalarında alacaklının yerleşim yeri mahkemesinin yetkili olduğunu ve bu yetkinin alacaklıyı koruma amacı taşıdığını istikrarla kabul etmektedir. Somut bir örnek: boşanma sonrası velayeti kendisinde olan ve İzmir’de yaşayan anne, Ankara’da ikamet eden babadan çocuk için iştirak nafakasının artırılmasını isterse, davayı kendi yerleşim yeri olan İzmir aile mahkemesinde açabilir; baba davanın kendi ikametgâhında görülmesi yönünde yetki itirazında bulunamaz. Böylece TMK Madde 177, mali yönden güçsüz nafaka alacaklısının korunmasını somut bir yetki düzenlemesiyle güvence altına alır.