TMK 208. Madde
(1) Eşler, her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki veya başka bir mal rejimini kabul edebilirler.
(2) Mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine eski mal rejimine dönülmesine karar verebilir.
TMK 208. Madde Gerekçesi
Maddenin birinci fıkrasıeşlere her zaman için yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki ya da başka bir mal rejimi kabul etme olanağısağlamaktadır. İkinci fıkra, yürürlükteki Kanunun 179 uncu maddesinin ikinci fıkrasınıkarşılamaktadır. Buna göre, mal ayrılığına geçişi gerektiren haklısebeplerin ortadan kalkmasıhâ linde, eşler arasında kendiliğinden eski rejime dönme söz konusu olmamaktadır. Bunun için eşlerden birinin istemi üzerine hâ kim tarafından, mal ayrılığına dönüşten önceki rejime dönme kararıverilmesi zorunludur.
Açıklama
TMK Madde 208, mal ayrılığına geçişten sonra eşlerin yeniden başka bir mal rejimine dönebilmesini iki ayrı yolla düzenler. Hükmün ilk fıkrası, eşlere her zaman yeni bir mal rejimi sözleşmesiyle önceki ya da başka bir mal rejimini kabul etme olanağı tanır; bu, eşlerin irade serbestisine dayanan bir geçiştir ve hâkim kararına gerek duyulmaz. İkinci fıkra ise, mal ayrılığına geçişi gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde, eşlerden birinin istemi üzerine hâkimin eski mal rejimine dönülmesine karar verebileceğini öngörür. Bu düzenleme, TMK’nın 206. maddesindeki haklı sebeple mal ayrılığına geçiş kararı ile 207. maddesindeki yetki hükmünün doğal bir devamı niteliğindedir ve olağanüstü rejimin sürekli kalmasını önler.
Maddenin işleyişinde iki mekanizma ayrı koşullara bağlıdır. Birinci fıkradaki sözleşmesel dönüş, eşlerin ortak iradesiyle her an mümkündür; eşler noterde mal rejimi sözleşmesi yaparak diledikleri rejime geçebilir ve bu yol için herhangi bir sebebin ortadan kalkması aranmaz. İkinci fıkradaki hâkim kararıyla dönüş ise, mal ayrılığına geçişi gerektiren haklı sebebin sona ermesini şart koşar ve burada kendiliğinden bir dönüş söz konusu değildir; eski rejime geri dönülmesi için mutlaka eşlerden birinin hâkime başvurması ve hâkimin karar vermesi gerekir. Bu ayrım, eşlerin uzlaştığı hâllerle, taraflardan yalnızca birinin dönüş istediği hâlleri farklı usullere bağlayarak dengeyi korur.
Hükmün sonucu, eşlerin ya sözleşmeyle serbestçe ya da hâkim kararıyla yeniden istedikleri mal rejimine kavuşmasıdır; haklı sebep sürdüğü sürece hâkimden eski rejime dönüş istenemez. Yargıtay, hâkim kararıyla mal ayrılığına geçilen hâllerde eski rejime dönüşün kendiliğinden gerçekleşmediğini, mutlaka istem ve karar gerektiğini istikrarlı biçimde vurgulamaktadır. Somut örnek: eşinin malvarlığını tehlikeye düşürmesi nedeniyle hâkim kararıyla mal ayrılığına geçen kadın, bu davranışın sona ermesi ve güvenin yeniden tesisi üzerine hâkime başvurarak eski edinilmiş mallara katılma rejimine dönülmesini isteyebilir; eşler isterse hâkim kararını beklemeden, aralarında yeni bir mal rejimi sözleşmesi yaparak diledikleri rejime de geçebilirler.