TMK 216. Madde
(1) Eşlerden her biri, diğerinden her zaman mallarının envanterinin resmî senetle yapılmasını isteyebilir.
(2) Bu envanter, malların getirilmesinden başlayarak bir yıl içinde yapılmışsa, aksi ispatlanmış olmadıkça bu envanterin doğru olduğu kabul edilir.
TMK 216. Madde Gerekçesi
İsviçre Medenî Kanununun 195 inci maddesi hükmünden alınmıştır. Maddenin birinci fıkrasıeşlerden her birine diğerinden mallarının envanterinin resmî bir senetle tespit edilmesini isteme yetkisini tanımıştır. İstemede bulunulan eş, noterce resmî senedin düzenlenmesine katılmakla yükümlüdür. İkinci fıkrada böyle bir envanterin malların getirilmesinden itibaren bir yıl içinde yapılmışolmasıhâ linde, karine olarak bunun doğru olduğu kabul edilmektedir. Bu durumda ispat yükü, bu envanterin doğru olmadığınıiddia eden eşe düşecektir.
Açıklama
TMK 216. maddesi, eşlerin birbirlerinden mallarının envanterini resmî senetle yaptırma hakkına sahip olduklarını düzenlemektedir. Bu hak her zaman kullanılabilir; herhangi bir özel koşul ya da süre sınırlaması öngörülmemiştir. Envanterin yapılmasından itibaren bir yıl içinde hazırlanmış olması hâlinde, aksi ispatlanmadıkça envanterin doğru olduğu kabul edilir; bu bir yıllık süre boyunca adi bir karine işlevi görür.
Envanter hakkı, mal rejimi tasfiyesine zemin hazırlamak ya da malların durumunu güvence altına almak amacıyla kullanılır. Özellikle mal rejiminin sona ermesi yaklaşırken ya da eşler arasında mali uyuşmazlıklar çıktığında envanter talebi kritik önem taşır: tasfiye sırasında hangi malın kime ait olduğunun belirlenmesinde noter aracılığıyla hazırlanmış envanter kuvvetli delil niteliği kazanır.
Bir yıllık karine süresi, envanterin aktüelliğini yansıtmak açısından belirlenmiştir: hazırlanmasından kısa süre sonra yapılan envanter hatalı ya da eksik olma ihtimali daha düşüktür. Süre dolduktan sonra envanter hâlâ delil değeri taşır; ancak doğruluğu artık karine yoluyla değil somut ispat aracılığıyla ortaya konmalıdır. Madde, mal rejimi hukukundaki şeffaflık ilkesinin somut bir aracıdır.