TMK 222. Madde
(1) Belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimse, iddiasını ispat etmekle yükümlüdür.
(2) Eşlerden hangisine ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır.
(3) Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir.
TMK 222. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 200 üncü maddesini karşılamaktadır. Burada eşlerin mallarının, edinilmişmallardan mıyoksa kişisel mallardan mıolduğu hususunda doğacak uyuşmazlıklarda ispat yüküdüzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında genel ispat yükü ile ilgili bir kural tekrarlanmakta, belli bir malın eşlerden birinin kişisel mülkiyetinde olmasıyani kişisel malıolduğu iddiasında bulunan kişinin bunu ispat etmesi gerektiği ifade edilmektedir. Bu kişi, eşlerden biri olabileceği gibi üçüncükişi de olabilir. Maddenin ikinci fıkrasıpaylımülkiyet lehine bir karine öngörmüştür. Buna göre bir malın eşlerden birinin mülkiyetinde olduğu iddia edilir ve fakat bu husus ispat edilmezse, bu malın 42 eşlerin paylımülkiyetinde olduğu kabul edilecektir. Burada getirilen karine kesin olmayıp, diğer eş bu karineyi çürüterek, çekişme konusu malın paylımal değil, kendi mülkiyetinde olduğunu kanıtlayabilir. Aynışekilde, maddenin üçüncüfıkrasında da, bir eşin tüm mallarının aksi kanıtlanınca ya kadar edinilmişmal sayılmasıyönünde bir karine getirilmiştir. Bu durumda eş bu malın edinilmişmal değil kişisel mal olduğunu iddia ederse, birinci fıkradaki kural gereğince bunu bizzat ispatla yükümlüolacaktır. Bunu ispat edemediği takdirde ise söz konusu mal eşlerin edinilmişmalısayılacaktır.
Açıklama
TMK Madde 222, edinilmiş mallara katılma rejiminde malların hangi gruba ait olduğu konusundaki uyuşmazlıklarda uygulanacak ispat yükünü ve karineleri düzenler. Birinci fıkra, belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden kimsenin bunu ispatla yükümlü olduğunu belirterek genel ispat kuralını yineler; bu kişi eşlerden biri olabileceği gibi üçüncü kişi de olabilir. İkinci fıkra paylı mülkiyet lehine bir karine getirir: hangi eşe ait olduğu ispat edilemeyen mallar onların paylı mülkiyetinde sayılır. Üçüncü fıkra ise edinilmiş mal lehine ikinci bir karine kurar; bir eşin bütün malları aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir. Bu hüküm, kişisel malları sayan TMK m.220 ve edinilmiş malları belirleyen m.219 ile birlikte uygulanır ve genel ispat kuralını içeren m.6 ile HMK’nın ispata ilişkin hükümlerine dayanır.
Uygulamada bu karineler, tasfiye davalarında belirleyici bir işlev görür çünkü çoğu uyuşmazlıkta malların kökeni ve finansman kaynağı belirsizdir. Üçüncü fıkradaki karine gereği, bir malın edinilmiş mal olduğu iddiasını ayrıca ispatlamaya gerek yoktur; aksine, o malın kişisel mal olduğunu savunan eş, malın miras, bağış veya rejim öncesi edinim gibi yollarla geldiğini somut delillerle, yani tapu kaydı, banka dekontu, veraset belgesi veya bağış sözleşmesiyle kanıtlamak zorundadır. İkinci fıkradaki paylı mülkiyet karinesi ise sahibi belirlenemeyen ev eşyası, ziynet, araç gibi mallarda devreye girer; bu karine kesin olmayıp, eşlerden biri malın yalnız kendisine ait olduğunu ispatlayarak karineyi çürütebilir. İspatın başarısızlığı, malın doğrudan edinilmiş mal veya paylı mülk sayılması sonucunu doğurur.
Bu düzenlemenin sonucu, ispat yükünün dağılımının tasfiye hesabını doğrudan etkilemesi ve belirsizliğin paylaşımı genişleten karineler lehine yorumlanmasıdır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, kişisel mal iddiasında bulunan eşin TMK Madde 222 uyarınca bu iddiasını yazılı ve somut delillerle ispatlamakla yükümlü olduğunu, ispat edilemeyen malların edinilmiş mal sayılacağını ve sahibi belirlenemeyen malların paylı mülkiyette kabul edileceğini istikrarla benimsemektedir; özellikle ziynet eşyalarında karinelerin titizlikle uygulandığını vurgulamaktadır. Somut bir örnek: eşin, evlilik sürerken adına aldığı bir aracın aslında evlenmeden önce annesinden kalan parayla finanse edildiğini ileri sürmesi halinde, bu mirası ve para akışını belgelerle ispatlayamazsa araç edinilmiş mal sayılır ve diğer eşin katılma alacağına dahil edilir.