TMK 240. Madde
(1) Sağ kalan eş, eski yaşantısını devam ettirebilmesi için, ölen eşine ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde kendisine katılma alacağına mahsup edilmek, yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı tanınmasını isteyebilir; mal rejimi sözleşmesiyle kabul edilen başka düzenlemeler saklıdır.
(2) Sağ kalan eş, aynı koşullar altında ev eşyası üzerinde kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.
(3) Haklı sebeplerin varlığı hâlinde, sağ kalan eşin veya ölen eşin yasal mirasçılarının istemiyle intifa veya oturma hakkı yerine, konut üzerinde mülkiyet hakkı tanınabilir.
(4) Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri saklıdır.
TMK 240. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 219 uncu maddesini karşılamaktadır. Edinilmişmallara katılma rejiminde, katılma alacağıistemi, ilke olarak belirli malların özgülenmesi hakkınıkapsamaz. Maddenin birinci fıkrasında buna bir istisna getirilmiş ve ölüm nedeniyle mal rejiminin tasfiyesi hâ linde sağkalan eşe, o ana kadarki yaşantısınıkoruyabilmek amacıyla, ölen eşiyle birlikte yaşadıklarıkonut üzerinde kendisine, katılma alacağına mahsup edilmek üzere, bu yetmez ise bedel eklenmek suretiyle intifa ve ya oturma hakkıtanınmasınıisteme imkâ nı getirilmiştir. Maddede eşlerin mal rejimi sözleşmesiyle aksine düzenlemeleri yapabilecekleri öngörülmüştür. Maddenin ikinci fıkrası, birinci fıkradaki koşulların mevcudiyeti hâ linde sağkalan eşe, ev eşyası üzerinde mülkiyet hakkıtanınmasınıisteme yetkisini tanımıştır. Maddenin üçüncüfıkrası, birinci fıkradaki intifa ve ya oturma hakkı yerine, haklısebeplerin varlığıhâ linde, sağkalan eşin ve ya ölenin yasal mirasçıların istemiyle, ölen eşiyle birlikte yaşadıklarıkonut üzerinde mülkiyet hakkıtanınmasını hükme bağlamıştır. Maddede bu haklısebeplerin neler olabileceği belirlenmemiştir. Her somut ola ya göre bu sebeplerin haklıolup olmadığıhâ kim tarafından değerlendirilecektir. Maddenin son fıkrasında sağkalan eşin, ölen eşin meslek ve sanatınıicra ettirecek olan altsoylarının varlığıhâ linde, bu meslek ve sanatın icra edileceği bölümlerde intifa, oturma ya da koşullarıvarsa mülkiyet hakkını, kullanamayacağı ifade edilmiştir. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hukuku hükümleri, ilgili maddelere yoll ama yapılarak saklıtutulmuştur.
Açıklama
TMK 240. maddesi, edinilmiş mallara katılma rejiminin tasfiyesinde sağ kalan eşe özel bir talep hakkı tanımaktadır. Sağ kalan eş, ölen eşe ait olup birlikte yaşadıkları konut üzerinde katılma alacağına mahsup edilmek — yetmezse bedel eklemek — suretiyle kendisine mülkiyet hakkı tanınmasını ya da bu konut üzerinde intifa veya oturma hakkı kurulmasını talep edebilir.
Bu hüküm, eşin ölümünün ardından sağ kalan eşin barınma güvencesini olağan tasfiye sürecinin ötesinde koruma altına almaktadır. Sağ kalan eşin katılma alacağı konut değerini karşılamıyorsa farkı ayrıca ödemesi gerekir; ancak bu yük, kiracı konumuna düşmek yerine mülk sahibi olmak için makul sayılır.
Talep, “eski yaşantıyı sürdürebilme” ölçütüne bağlanmıştır: uzun süreli evliliklerde ortak konutun tasfiyeyle satışa çıkarılması, sağ kalan eşin sosyal ve ekonomik dengesini alt üst edebilir. İntifa ya da oturma hakkı seçeneği, tam mülkiyet alamayacak durumdaki eşe daha ulaşılabilir bir güvence sunar. Bu talep miras hukukundaki benzeri (TMK 652) ile paralel biçimde işler; ancak mal rejimi tasfiyesinde ayrıca uygulanmaktadır.
