TMK 253. Madde
(1) Paylaştırmanın ayın olarak yapılması asıldır. Buna olanak yoksa bedel eklemek suretiyle paylar denkleştirilir. Eşlerden birinin diğerine ödeyeceği bedel, malların tasfiye anındaki sürüm değerlerine göre hesaplanır. Bu hesaplamada paylaşım konusu malların edinilmesinden doğan borçlar indirilir.
(2) Denkleştirme bedelinin derhal ödenmesi kendisi için ciddî güçlükler doğuracaksa, borçlu eş ödemelerin uygun bir süre ertelenmesini isteyebilir.
(3) Aksine anlaşma yoksa, tasfiyenin sona ermesinden başlayarak denkleştirme bedeline faiz yürütülür; durum ve koşullar gerektiriyorsa ayrıca borçludan güvence istenebilir.
TMK 253. Madde Gerekçesi
Burada paylaştırma istemi karşısında, aynen taksimin mümkün olmamasıhâ line benzer bir hüküm getirilmiştir. Böyle bir olanaksızlık hâ linde, malik olan eşe aynen 564 üncü maddede olduğu gibi bir seçim hakkıtanımıştır. İlgili eş, ya malıverip kendi payınıbedel olarak isteyebilecek, ya da malıalıp istem sahibine bedel ödeyecektir. Bu fıkra ya göre, eşlerden her biri paylaşmadan kaynaklanan alacağına mahsuben, yetmezse üstünütamamlamak suretiyle birlikte yaşamışolduklarıkonutun kendisine bırakılmasınıisteyebilecektir. Maddenin ikinci fıkrasıpaylaştırma konusu mala ilişkin borçların mevcudiyeti hâ linde, bu borçların çıkarılmasından sonra kalan net değer üzerinden paylaşıma hükmedileceğini öngörmektedir.
Açıklama
TMK Madde 253, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminin tasfiyesinde paylaştırmanın hangi yöntemle yapılacağını düzenler ve kural olarak aynen paylaştırmayı benimser. Hüküm, 250. maddede paylaşıma tabi tutulan ailenin ortak kullanımına özgülenmiş malların eşler arasında nasıl bölüşüleceğini somutlaştırır; aynen taksimin mümkün olmadığı durumlarda bedel eklenerek payların denkleştirilmesini öngörür. Eşin diğerine ödeyeceği bedel, malların tasfiye anındaki sürüm (rayiç) değerine göre hesaplanır ki bu yaklaşım 247. maddedeki dava tarihinde rejimin sona ermesi kuralıyla birlikte değerlendirilir. Madde gerekçesi, 564. maddedeki mirasta seçim hakkına benzer bir mantık kurarak malik eşe malı verip payını bedel olarak isteme ya da malı alıp diğerine bedel ödeme imkânı tanır; paylaşım konusu malların edinilmesinden doğan borçların net değerden indirilmesi de açıkça kabul edilmiştir.
Uygulama mekanizması bakımından hâkim, önce paylaşıma tabi malları aynen taksim etmeyi dener; bölünmesi malın ekonomik değerini düşürecek veya nitelikçe imkânsız olan hâllerde bir eşe özgüleyip diğerine denkleştirme bedeli ödetir. Bedelin hesabında tasfiye anındaki sürüm değeri esas alındığından, taşınmazlarda bilirkişi marifetiyle güncel piyasa değeri tespit edilir ve o malın edinilmesi için çekilen konut kredisi gibi borçlar bu değerden düşülür. İkinci fıkra, denkleştirme bedelinin derhal ödenmesinin borçlu eş için ciddî güçlük doğuracağı durumlarda ödemenin uygun bir süre ertelenmesini isteme hakkı tanır; bu, borçlu eşi ekonomik açıdan çökertmeden tasfiyeyi mümkün kılan bir koruma mekanizmasıdır. Hâkim erteleme talebini değerlendirirken borçlunun gelir durumunu, malvarlığını ve alacaklı eşin menfaatini birlikte tartar.
Yaptırım ve sonuçlar yönünden, aksine anlaşma yoksa tasfiyenin sona ermesinden başlayarak denkleştirme bedeline faiz işletilir; durum ve koşullar gerektiriyorsa borçludan ipotek veya teminat mektubu gibi güvence de istenebilir. Böylece ödemesi ertelenen alacağın enflasyon karşısında erimesi önlenir ve alacaklı eşin tahsil güvenliği sağlanır. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili Hukuk Dairesi, mal rejimi tasfiyesinde değerin tasfiye/karar tarihine en yakın andaki sürüm değeri üzerinden belirlenmesi gerektiğini, edinim borçlarının mahsubunun zorunlu olduğunu istikrarlı biçimde vurgular. Somut bir örnekle: evlilik boyunca eşlerin birlikte oturduğu daire bölünemiyorsa hâkim daireyi içinde yaşamaya devam eden eşe özgüleyip, dairenin tasfiye anındaki değerinden kalan konut kredisini düşer ve diğer eşin yarı payına denk düşen bedele tasfiye tarihinden faiz işleterek ödenmesine, borçlunun talebi hâlinde uygun vadeyle, hükmeder.