TMK 255. Madde
(1) Eşlerden birinin ölümü hâlinde, paylaşma konusu olan mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek ve yetmezse bir bedel eklenmek suretiyle mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.
(2) Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya ölenin diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.
(3) Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hükümleri saklıdır.
TMK 255. Madde Gerekçesi
Bu madde İsviçre Medenî Kanununun yeni 612a maddesine paralel olarak kaleme alınmıştır. Aynıhükmün paylaşmalımal ayrılığırejiminde de tekrar edilmesinde yarar görülmüştür. 50 Madde evliliğin ölümle son bulmasıhâ linde sınırlıdüzenleme getirmektedir. Bu durumda diğer mirasçıların taksim isteminde bulunmalarısonucunda sağkalan eşin ortak konuttan çıkmak zorunda kalmasıve ya ev eşyasının elinden alınmasısuretiyle mağdur edilmesini önlemek üzere eşe bir tür yasal önalım hakkıtanınmış, sağkalan eşin bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek suretiyle mülkiyet hakkıtanınmasınıisteyebileceği öngörülmüştür. Bunlar da yetmezse eksik kalan kısmıtamamlayacağıtabiî dir. Sağkalan eşin diğer mirasçıların ortak konut ve ev eşyasıüzerindeki miras hisselerini ödeyebilecek durumda olmaması ya da bunların mülkiyet hakkınıistemesinin kendisi ya da diğer yasal mirasçılar için elverişli olmamasımümkündür. Bu durumda maddenin ikinci fıkrasıuyarınca sağkalan eşmülkiyet yerine intifa ve ya oturma hakkıtanınmasınıisteyebilecektir. Ölenin diğer yasal mirasçılarıda eş için aynıyönde istemde bulunabilecektir. Maddenin son fıkrasısağkalan eşin belli koşullar altında burada öngörülen haklarınıkullanamayacağınıöngörmüştür. Bu durum, konut ya da ev eşyası üzerinde mirasbırakanın bir meslek ve ya sanat icra etmekte olması ve altsoyundan birinin aynımeslek ve sanatıicra etmeleri hâ linde orta ya çıkabilir. Maddenin son cümlesi ile, tarım arazilerinin miras yoluyla taksimine ilişkin hükümler saklıtutulmuştur.
Açıklama
TMK 255. maddesi, paylaşmalı mal ayrılığı rejimi sürerken eşlerden birinin ölmesi hâlinde sağ kalan eşe aile konutu ve ev eşyası üzerinde özel talep hakları tanımaktadır. Paylaşma konusu mallar arasında ev eşyası veya birlikte yaşadıkları konut varsa sağ kalan eş, bunlar üzerinde miras ve paylaşma haklarına mahsup edilmek — yetmezse bedel eklemek — suretiyle mülkiyet ya da intifa hakkı tanınmasını talep edebilir.
Bu düzenleme, edinilmiş mallara katılma rejimindeki sağ kalan eş güvencesiyle (TMK 240) paralel bir mekanizma sunmaktadır; ancak paylaşmalı mal ayrılığının kendine özgü tasfiye yapısına uyarlanmıştır. Konutun ya da ev eşyasının tasfiyede satışa çıkarılması yerine sağ kalan eşe özgülenmesi mümkün kılınmaktadır.
İntifa ya da oturma hakkı seçeneği, konutun tam değerini ödeme güçlüğü içinde olan sağ kalan eşe daha ulaşılabilir bir alternatif sunmaktadır. Miras hukuku kurallarıyla (TMK 652) ve mal rejimi tasfiyesiyle eş zamanlı işleyen bu talep hakkı, ölüm sonrasının hukuki düzenlemesinde sağ kalan eşin en önemli güvencelerinden birini oluşturmaktadır.