TMK 255. Madde
(1) Eşlerden birinin ölümü hâlinde, paylaşma konusu olan mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa; sağ kalan eş, bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek ve yetmezse bir bedel eklenmek suretiyle mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir.
(2) Haklı sebeplerin varlığı hâlinde sağ kalan eşin veya ölenin diğer yasal mirasçılardan birinin istemi üzerine, mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına da karar verilebilir.
(3) Sağ kalan eş, mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli olan bölümlerde bu hakları kullanamaz. Tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hükümleri saklıdır.
TMK 255. Madde Gerekçesi
Bu madde İsviçre Medenî Kanununun yeni 612a maddesine paralel olarak kaleme alınmıştır. Aynıhükmün paylaşmalımal ayrılığırejiminde de tekrar edilmesinde yarar görülmüştür. 50 Madde evliliğin ölümle son bulmasıhâ linde sınırlıdüzenleme getirmektedir. Bu durumda diğer mirasçıların taksim isteminde bulunmalarısonucunda sağkalan eşin ortak konuttan çıkmak zorunda kalmasıve ya ev eşyasının elinden alınmasısuretiyle mağdur edilmesini önlemek üzere eşe bir tür yasal önalım hakkıtanınmış, sağkalan eşin bunlar üzerinde kendisine miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek suretiyle mülkiyet hakkıtanınmasınıisteyebileceği öngörülmüştür. Bunlar da yetmezse eksik kalan kısmıtamamlayacağıtabiî dir. Sağkalan eşin diğer mirasçıların ortak konut ve ev eşyasıüzerindeki miras hisselerini ödeyebilecek durumda olmaması ya da bunların mülkiyet hakkınıistemesinin kendisi ya da diğer yasal mirasçılar için elverişli olmamasımümkündür. Bu durumda maddenin ikinci fıkrasıuyarınca sağkalan eşmülkiyet yerine intifa ve ya oturma hakkıtanınmasınıisteyebilecektir. Ölenin diğer yasal mirasçılarıda eş için aynıyönde istemde bulunabilecektir. Maddenin son fıkrasısağkalan eşin belli koşullar altında burada öngörülen haklarınıkullanamayacağınıöngörmüştür. Bu durum, konut ya da ev eşyası üzerinde mirasbırakanın bir meslek ve ya sanat icra etmekte olması ve altsoyundan birinin aynımeslek ve sanatıicra etmeleri hâ linde orta ya çıkabilir. Maddenin son cümlesi ile, tarım arazilerinin miras yoluyla taksimine ilişkin hükümler saklıtutulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 255, paylaşmalı mal ayrılığı rejiminde eşlerden birinin ölümü hâlinde, paylaşma konusu mallar arasında ev eşyası veya eşlerin birlikte yaşadıkları konut varsa, sağ kalan eşe bunlar üzerinde miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle mülkiyet hakkı tanınmasını isteme yetkisi verir. Hüküm, iptal veya boşanma hâlini düzenleyen TMK m.254’ün ölüm hâline ilişkin karşılığıdır ve sağ kalan eşi korumayı amaçlar. Gerekçeye göre madde İsviçre Medenî Kanununun 612a maddesine paralel kaleme alınmıştır. Düzenleme, edinilmiş mallara katılma rejimindeki TMK m.240’ta sağ kalan eşe tanınan benzer koruma ile paralellik taşır; diğer mirasçıların taksim istemiyle sağ kalan eşin ortak konuttan çıkarılması veya ev eşyasından yoksun bırakılması önlenir. Eşe tanınan bu hak, bir tür yasal önalım niteliğindedir.
Uygulama mekanizması bakımından sağ kalan eş, konut ve ev eşyası üzerinde öncelikle mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; bu istemde söz konusu değerler önce eşin miras ve paylaşmadan doğan hakkına mahsup edilir, mahsup yetmezse eş aradaki farkı bir bedel ekleyerek tamamlar. Maddenin ikinci fıkrası, haklı sebeplerin varlığında esneklik tanır: sağ kalan eş bedeli ödeyemeyecek durumdaysa veya mülkiyet istemi tarafların menfaatine uygun değilse, sağ kalan eşin ya da ölenin diğer yasal mirasçılarından birinin istemiyle mülkiyet yerine intifa veya oturma hakkı tanınmasına karar verilebilir. Üçüncü fıkra ise sınır getirir: mirasbırakanın bir meslek veya sanat icra ettiği ve altsoyundan birinin aynı meslek veya sanatı icra etmesi için gerekli bölümlerde sağ kalan eş bu hakları kullanamaz; tarımsal taşınmazlara ilişkin miras hükümleri de saklıdır.
Yaptırım ve sonuçlar yönünden, hâkim somut koşulları değerlendirerek sağ kalan eşe mülkiyet, intifa veya oturma hakkı tanır; üçüncü fıkradaki sınırlamalar saklı kalmak kaydıyla bu haklar diğer mirasçılara karşı ileri sürülebilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, sağ kalan eşin konut üzerindeki talebini değerlendirirken eşin ekonomik durumunu, diğer mirasçıların menfaatlerini ve altsoyun meslekî ihtiyaçlarını birlikte gözetmektedir. Somut bir örnek: paylaşmalı mal ayrılığı rejimindeki eşlerden erkeğin ölümü üzerine, sağ kalan kadın eş, birlikte yaşadıkları konut ve ev eşyası üzerinde TMK m.255 uyarınca mülkiyet hakkı tanınmasını isteyebilir; miras ve paylaşma hakkı bedeli karşılamaya yetmiyorsa farkı ödeyerek konutu alabilir, ödeyemiyorsa kendisine oturma hakkı tanınmasını talep edebilir. Ancak konutun mirasbırakanın mesleğini icra ettiği ve oğlunun aynı mesleği sürdüreceği bölümü bu haktan istisnadır.