TMK 268. Madde
(1) Eşlerden her biri, aşağıdaki borçlardan kişisel malları ve ortaklık mallarıyla sorumludur:
1. Evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan,
2. Ortaklık mallarını veya ortaklık mallarına giren gelirleri kullanarak bir meslek veya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlardan,
3. Diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan,
4. Kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan.
TMK 268. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 233 üncümaddesinden aynen alınmıştır. Yürürlükteki Kanuna göre, mal ortaklığırejiminde, evlilik birliği için yapılan borçlardan ilke olarak koca, şahsen ve ortaklık mallarıyla sorumludur. Eşlerin eşitliği ilkesinden hareketle sevkedilen bu hükümle, evlilik birliğinin borçlarından dolayıeşler eşit bir şekilde sorumlu tutulmuştur. Madde eşlerin hangi borçlardan hem kişisel mallarıyla hem de ortaklık mallarıyla sorumlu olduğunu hükme bağlamıştır. Bura ya giren borçlar dört bent hâlinde sayılmıştır. Maddenin (1) numaralıbendinde eşlerin evlilik birliğini temsil ve ya ortaklık mallarınıyönetim yetkisine dayanarak yaptıklarıborçlar; (2) numaralıbendinde ortaklık mallarını ve ortaklık mallarına giren gelirleri kullanarak bir meslek ve ya sanatın icra edilmesi nedeniyle yapılan borçlar; (3) numaralıbendinde eşlerden biri tarafından yapılmışolmasına rağmen diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlar; (4) numaralıbendinde ise eşlerin üçüncükişilerle 53 anlaşmalarında kişisel mallarıyanında, ortaklık mallarının da sorumlu olacağınıkararlaştırmışolduğu borçlar hükme bağlanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 268, mal ortaklığı rejiminde eşlerin hem kişisel malları hem de ortaklık mallarıyla sorumlu oldukları ortaklık borçlarını dört bent hâlinde sayar. Maddeye göre eşlerden her biri; evlilik birliğini temsil veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanarak yapılan borçlardan, ortaklık mallarını veya ortaklık gelirlerini kullanarak bir meslek ya da sanatın icrası nedeniyle yapılan borçlardan, diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran borçlardan ve kişisel mal yanında ortaklık mallarının da sorumlu olacağı hususunda eşlerin üçüncü kişilerle anlaşarak yaptığı borçlardan tam sorumludur. Gerekçede belirtildiği üzere, koca egemenliğine dayalı eski düzenin aksine bu hüküm eşitlik ilkesinden hareketle eşleri evlilik birliği borçlarından eşit biçimde sorumlu tutar; düzenleme İsviçre Medenî Kanunu’nun 233. maddesinden alınmıştır.
Uygulama mekanizmasında bu borçlar, evlilik birliğinin ortak menfaatine hizmet ettiği için hem kişisel hem ortaklık mallarını yükümlülük altına sokar. Birinci bent, TMK m.188 vd. uyarınca birliği temsil yetkisine veya ortaklık mallarını yönetme yetkisine dayanılarak yapılan işlemleri kapsar; örneğin ailenin sürekli ihtiyaçları için yapılan alışveriş borçları buraya girer. İkinci bent, ortaklık malları veya gelirleri kullanılarak yürütülen meslekî faaliyetin doğurduğu borçları kapsar. Üçüncü bent, bir eşçe yapılmasına rağmen diğer eş için de kişisel sorumluluk doğuran (örneğin müteselsil borçlanılan) durumları içerir. Dördüncü bent ise eşlerin üçüncü kişilerle açık anlaşmayla ortaklık mallarını da sorumlu kıldıkları borçları kapsar. Bu borçlar bakımından alacaklı, hem eşin kişisel mallarına hem de ortaklık mallarının tamamına başvurabilir; bu yönüyle madde, kişisel borçları sınırlı sorumluluğa bağlayan m.269’dan ayrılır.
Ortaklık borçlarında alacaklıya tanınan geniş başvuru imkânı, evlilik birliği yararına yapılan borçlanmaların gereği gibi teminat altına alınmasını sağlar ve üçüncü kişilerin güvenini korur. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, ailenin ortak ihtiyaçları ve birliğin temsili kapsamında yapılan borçlardan eşlerin ortaklık mallarıyla da sorumlu olduğunu kabul etmektedir. Somut bir örnek: mal ortaklığı rejiminde kadın, ailenin geçimi için market ve faturalardan doğan borçları yüklendiğinde, alacaklı yalnız kadının kişisel malına değil ortaklık mallarının tamamına da başvurabilir. Aynı şekilde koca, ortaklık geliriyle yürüttüğü işletmesi için kredi çekmişse bu kredi ortaklık borcudur ve alacaklı ortaklık mallarından tahsil yoluna gidebilir; kişisel borçlardaki yarı sınırı burada uygulanmaz.