TMK 280. Madde
(1) Bir eş, üstün bir yararının varlığını ispat etmek suretiyle diğer malvarlığı değerlerinin de payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir.
TMK 280. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 245 inci maddesinden aynen alınmıştır. Madde konut ve ev eşyasıdışında kalan diğer malvarlığıdeğerlerinin de, üstün yararının kanıtlanmasıhâ linde, eşin kendisine tasfiye payına mahsuben verilmesini isteyebileceğini öngörmüştür. Eşlerden birisi için hatıra olarak özel değer taşıyan mobilya, sanat eserleri gibi eşyalar bura ya girer.
Açıklama
TMK Madde 280, mal ortaklığı rejiminin tasfiyesinde konut ve ev eşyası dışında kalan diğer malvarlığı değerlerinin paylaşmadaki özgülenmesini düzenleyen tamamlayıcı bir hükümdür. Madde, kaynak İsviçre Medenî Kanunu’nun 245. maddesinden aynen alınmış olup, TMK Madde 278’deki kişisel mallar ve TMK Madde 279’daki aile konutu ve ev eşyasına ilişkin özel düzenlemeleri tamamlayan üçüncü bir basamağı oluşturur. Hükme göre bir eş, üstün bir yararının varlığını ispat etmek suretiyle diğer malvarlığı değerlerinin de payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir. Maddenin gerekçesi, eşlerden biri için hatıra olarak özel değer taşıyan mobilya ya da sanat eserleri gibi eşyaların bu hükmün kapsamına gireceğini açıkça belirtir. Böylece tasfiyede yalnızca konut ve temel ev eşyası değil, manevî ya da kişisel bağ taşıyan diğer değerler de eşe özgülenebilir.
Maddenin işleyişinde istemde bulunan eşin iki koşulu birlikte sağlaması gerekir. Birincisi, söz konusu malvarlığı değerinin payına mahsuben verilmesini talep etmesi, yani bu değerin tasfiyede kendisine düşecek paydan düşülmesini kabul etmesidir; böylece diğer mirasçıların ya da eşin payı haksız biçimde azalmaz. İkincisi ve asıl belirleyici olanı, bu mal üzerinde “üstün bir yarar” bulunduğunu ispat etmesidir. Üstün yarar, salt ekonomik bir çıkar olmaktan öte, malın o eş için taşıdığı manevî değeri, mesleki kullanım gereğini ya da kişisel bağı kapsar; örneğin aileden kalma bir tablo, eşin mesleğinde kullandığı özel bir alet ya da hatıra niteliğindeki bir koleksiyon bu kapsamda değerlendirilir. Hâkim, üstün yararın varlığını somut olayın koşullarına göre takdir eder ve istemi kabul ettiğinde malı ilgili eşe özgüler. Bu mekanizma, TMK Madde 279’daki konut ve ev eşyasına ilişkin önceliğin daha geniş bir malvarlığı çevresine yayılmasını sağlar.
Bu hükmün sonucu olarak üstün yararı ispatlanan mal, terekeye ya da diğer eşin payına bırakılmak yerine doğrudan ilgili eşe verilir ve bunun bedeli onun tasfiye payından mahsup edilir. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, mal rejimi tasfiyesinde bir malın eşe özgülenmesi için somut ve üstün bir yararın kanıtlanması gerektiği, salt talebin yeterli olmadığı kabul edilmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse, mal ortaklığı rejimini benimsemiş eşlerden ressam olan biri, ortaklık malları arasında bulunan ve kendi atölyesinde kullandığı özel baskı presi için TMK Madde 280 uyarınca üstün yararını mesleki kullanım gerekçesiyle ispatlayarak bu makinenin payına mahsuben kendisine verilmesini isteyebilir; hâkim üstün yararı yerinde görürse makineyi bu eşe özgüler ve değerini onun tasfiye payından düşer, böylece diğer eşin hakkı da korunmuş olur.