TMK 290. Madde
(1) Çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmiş olursa, ikinci evlilikteki koca baba sayılır.
(2) Bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır.
TMK 290. Madde Gerekçesi
“Karinelerin çakışması” kenar başlığınıtaşıyan ve İsviçre Medenî Kanununun 257 nci maddesinden alınan bu hükümde, evlilik sona erdikten sonra üçyüz gün geçmeden önce çocuğun doğmuşolmasıhâ linde orta ya çıkan babalık karinesi ile çocuğun evlilik devam ederken doğmuşolmasıhâ linde orta ya çıkan babalık karinesinin çakışmasıdurumu, yine bir karine ile, daha doğrusu çakışan karinelerden birinin tercihi ile çözüme kavuşturulmaktadır. Yürürlükteki Kanunda ise bu konu düzenlenmemiştir ve doktrinde de aynıdeğerde iki hükmün çakışmasından doğan bu örtülüboşluğun nasıl çözüme kavuşturulacağıkonusunda bir fikir birliği yoktur. Birinci fıkra ya göre, çocuk evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün geçmeden önce doğmuş ve ana da bu arada, yani çocuk doğmadan önce, yeniden evlenmişolursa, ikinci evlilikteki koca baba sayılmaktadır. Ancak bu karinenin aksi kanıtlanabilir ve böylece de karine çürütülebilirse, ilk evlilikten doğan karine canlanır ve bu evlilikte koca ikinci fıkra gereğince baba sayılır.
Açıklama
TMK Madde 290, çocuğun iki ayrı evlilikten kaynaklanan babalık karinelerinin çakışması durumunu çözüme bağlayarak, soybağı belirsizliğini bir tercih karinesiyle gidermektedir. Hüküm, evlilikte babalık karinesini düzenleyen TMK m.285 ile sıkı bağlantı içindedir; çünkü o madde uyarınca hem evlilik devam ederken doğan çocuk hem de evliliğin sona ermesinden sonra üçyüz gün içinde doğan çocuk için koca baba sayılır. Ananın kısa sürede yeniden evlenmesi hâlinde bu iki karine çakışabilir. Gerekçede, hükmün İsviçre Medeni Kanunu m.257’den alındığı, yürürlükten kalkan eski Kanunda bu konunun düzenlenmediği ve doktrinde çakışan karinelerin nasıl çözüleceği hususunda görüş birliği bulunmadığı belirtilmiştir. Madde, bu örtülü boşluğu çakışan karinelerden birinin tercihi yoluyla açık bir kurala bağlamıştır.
Maddenin işleyişinde birinci fıkra, çakışmanın çözüm ölçütünü koyar: çocuk, evliliğin sona ermesinden başlayarak üçyüz gün içinde doğmuş ve ana da bu arada yeniden evlenmişse, ikinci evlilikteki koca baba sayılır. Burada kanun koyucu, çocuğun fiilen içinde doğduğu güncel aile birliğini esas alarak ikinci kocayı baba kabul eder; bu, hem çocuğun menfaatine hem de fiili yaşam gerçekliğine uygundur. İkinci fıkra ise bu tercihin mutlak olmadığını gösterir: bu karine çürütülürse ilk evlilikteki koca baba sayılır. Yani ikinci kocanın babalığı aksi ispatlanabilir bir karinedir; bu karine soybağının reddi davasıyla çürütüldüğünde, geçici olarak askıya alınan ilk evliliğe ilişkin karine yeniden canlanır ve ilk koca baba konumuna döner. Böylece çocuk hiçbir an babasız kalmaz.
Bu düzenlemenin sonucu, çocuğun her durumda bir babaya bağlanmasını ve soybağının boşlukta kalmamasını sağlamaktır; ikinci koca veya çürütme hâlinde ilk koca, mirasçılık, nafaka ve velayet bakımından baba sayılır. İkinci kocanın babalık karinesinin çürütülmesi, TMK m.286 vd. uyarınca açılacak soybağının reddi davasıyla mümkündür ve günümüzde genetik incelemeyle ispatlanır. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, ananın yeniden evlenmesi nedeniyle çakışan karineler söz konusu olduğunda ikinci kocanın baba sayılacağını, bu karine çürütülmeden ilk kocaya yönelik talebin dinlenemeyeceğini kabul etmektedir. Somut örnek vermek gerekirse: boşanan bir kadın, kısa süre sonra yeniden evlenmiş ve ilk evliliğin sona ermesinden 250 gün sonra doğum yapmışsa, çocuk ikinci kocanın çocuğu sayılır; ancak DNA incelemesiyle çocuğun ikinci kocadan olmadığı ispatlanıp bu karine çürütülürse, ilk evlilikteki koca baba konumuna geri döner.