TMK 315. Madde
I. Evlât edinme kararı, evlât edinenin oturma yeri; birlikte evlât edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir. Mahkeme kararıyla birlikte evlâtlık ilişkisi kurulmuş olur.
II. Evlât edinme başvurusundan sonra evlât edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi, diğer koşullar bundan etkilenmediği takdirde evlât edinmeye engel olmaz.
III. Başvurudan sonra küçük ergin olursa, koşulları daha önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlât edinilmesine ilişkin hükümler uygulanır.
TMK 315. Madde Gerekçesi
Madde ilk fıkrada yapılan bazıgerekli değişiklikler dışında, İsviçre Medenî Kanununun 268 inci maddesinden alınmıştır. Birinci fıkrada, evlâ t edinmenin, evlâ t edinenin ve ya birlikte evlâ t edinmede eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilecek bir kararla gerçekleşeceği hükme bağlanmış; ikinci fıkrada, evlâ t edinenin evlâ t edinme başvurusundan sonra ölmesinin ve ya ayırt etme gücünükaybetmesinin, evlâ t edinmenin diğer koşullarıbundan etkilenmemişolmak koşuluyla, evlâ t edinmeye engel olmayacağıdüzenlenmiş ve son fıkrada da, küçüğün başvurudan sonra ergin olmasıhâ linde, koşullarıdaha önceden yerine getirilmişolmak kaydıyla, küçüklerin evlâ t edinilmesine ilişkin hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 315, evlat edinme kararının hangi mahkemece ve nasıl verileceğini düzenler. Birinci fıkraya göre evlat edinme kararı, evlat edinenin oturma yeri; birlikte evlat edinmede ise eşlerden birinin oturma yeri mahkemesince verilir ve mahkeme kararıyla birlikte evlatlık ilişkisi kurulmuş olur. İsviçre Medeni Kanunu’nun 268. maddesinden alınan hüküm, evlat edinmenin kurucu işleminin yargısal nitelikte olduğunu, yani tarafların anlaşmasıyla değil ancak mahkeme kararıyla doğacağını ortaya koyar. Madde, evlat edinmeden önceki araştırma yükümlülüğünü düzenleyen TMK Madde 316 ve evlat edinmenin sonuçlarını düzenleyen TMK Madde 314 ile birlikte değerlendirilir; görevli mahkeme 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemesidir.
Maddenin getirdiği mekanizma, evlat edinme sürecinin yetki ve süreklilik bakımından istikrarını sağlamayı amaçlar. Birinci fıkra, yetkili mahkemeyi evlat edinenin yerleşim yerine bağlayarak başvurucunun erişebileceği bir forum belirler. İkinci fıkra, başvurudan sonra evlat edinenin ölümü veya ayırt etme gücünü kaybetmesi hâlinde, diğer koşullar bundan etkilenmediği takdirde evlat edinmenin engellenmeyeceğini öngörür; böylece sürecin sonuna gelmiş bir başvurunun beklenmedik olaylarla boşa çıkması önlenir ve ölüm hâlinde mirasçılık ilişkisi dahi kurulabilir. Üçüncü fıkra ise başvurudan sonra küçüğün ergin olması durumunda, koşulları daha önceden yerine getirilmiş olmak kaydıyla küçüklerin evlat edinilmesine ilişkin daha esnek hükümlerin uygulanacağını belirleyerek başvuru anındaki hukuki durumun korunmasını sağlar.
Mahkeme kararının kurucu niteliği gereği, bu karar verilmeden taraflar arasında evlatlık ilişkisi doğmaz; kesinleşen karar her iki nüfus kütüğüne işlenir ve TMK Madde 314’teki tüm sonuçları doğurur. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, evlat edinme kararlarında yetki kurallarının ve evlat edinmenin koşullarının başvuru tarihine göre değerlendirilmesi gerektiğini, sürecin biçimsel gereklerine uyulmasının kararın geçerliliği için zorunlu olduğunu vurgular. Somut bir örnek: bir çift evlat edinme başvurusu yaptıktan ve tüm koşullar incelendikten sonra, henüz karar verilmeden eşlerden biri vefat ederse, diğer koşullar gerçekleşmiş olduğundan mahkeme TMK Madde 315/2 uyarınca evlat edinme kararını verebilir; bu durumda çocuk hem sağ kalan eşin hem de vefat eden eşin mirasçısı olarak evlatlık statüsünü kazanır.