TMK 342. Madde
I. Ana ve baba, velâyetleri çerçevesinde üçüncü kişilere karşı çocuklarının yasal temsilcisidirler.
II. İyiniyetli üçüncü kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler.
III. Vesayet makamlarının iznine bağlı hususlar dışında kısıtlıların temsiline ilişkin hükümler velâyetteki temsilde de uygulanır.
TMK 342. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 268 inci ve kısmen 269 uncu maddelerini karşılayan bu madde, İsviçre Medenî Kanununun 304 üncü maddesini örnek alan 1984 tarihli Öntasarının 259 uncu maddesinden alınmıştır. Birinci fıkrada, yürürlükteki metne göre hüküm değişikliği yoktur. 71 İkinci fıkra, iyiniyetli üçüncükişileri korumak amacıyla düzenlenmiştir. İyiniyetli üçüncükişilere çocuğun temsili konusunda ana ve babadan her birinin diğerinin rızasıyla hareket ettiğini varsayma olanağıtanınmıştır. Zira Kanun, velâ yetin kullanılmasında ana ve babanın birlikte hareket etmesi ve hiçbirine üstünlük tanınmamasıilkesini benimsemiştir. Üçüncüfıkra, yürürlükteki Kanunun 269 uncu maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesini karşılamaktadır ve çocuğun temsilini ilgilendirdiği için bu maddeye alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 342, ana ve babanın velâyetleri çerçevesinde çocuklarının yasal temsilcisi olduklarını düzenleyerek, çocuğun üçüncü kişilerle ilişkilerinde kim tarafından temsil edileceğini belirler. Birinci fıkra, ana ve babanın üçüncü kişilere karşı çocuğun yasal temsilcisi olduğunu açıkça ortaya koyar. Madde, velâyetin birlikte kullanılmasını düzenleyen TMK m.336 ve çocuğun fiil ehliyetini vesayet altındaki kişiyle eş tutan TMK m.343 ile birlikte değerlendirilir; kısıtlıların temsiline yapılan atıf nedeniyle vesayet hükümlerini düzenleyen TMK m.448 vd. ile de bağlantılıdır. Gerekçesinde 743 sayılı eski Kanun’un 268. ve kısmen 269. maddelerini karşıladığı, İsviçre Medenî Kanunu’nun 304. maddesinin örnek alındığı belirtilmiştir. İkinci fıkranın iyiniyetli üçüncü kişileri korumak amacıyla düzenlendiği gerekçede özellikle vurgulanmaktadır.
Maddenin uygulanma mekanizması üç fıkra ile çok katmanlı bir koruma sistemi kurar. Birinci fıkra uyarınca ana ve baba, velâyet kapsamında çocuk adına işlem yapma ve onu temsil etme yetkisine birlikte sahiptir. İkinci fıkra, işlem güvenliğini sağlamak için iyiniyetli üçüncü kişilere önemli bir kolaylık tanır: bu kişiler, eşlerden her birinin diğerinin rızasıyla işlem yaptığını varsayabilirler; böylece üçüncü kişinin her işlemde her iki ebeveynin rızasını ayrı ayrı araştırma yükü ortadan kalkar. Üçüncü fıkra ise vesayet makamlarının iznine bağlı haller dışında, kısıtlıların temsiline ilişkin hükümlerin velâyetteki temsile de uygulanacağını öngörerek temsil rejimini bütünleştirir. Bu yapı, hem çocuğun hem de işlem yapan üçüncü kişilerin menfaatlerini dengeler.
Maddenin sonucu, ana ve babanın çocuk adına yaptığı işlemlerin çocuğu bağlaması, iyiniyetli üçüncü kişilerin ise diğer eşin rızasını varsaymakla korunmasıdır. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, velâyetin birlikte kullanıldığı hallerde ana ve babanın birlikte hareket etmesi gerektiğini, ancak iyiniyetli üçüncü kişilerin korunması ilkesinin işlem güvenliği açısından gözetilmesini benimsemektedir. Somut bir örnek: babanın çocuk adına bir banka hesabı açtırması veya çocuğun bir taşınır malını satması halinde, karşı taraf iyiniyetli ise annenin de bu işleme rıza gösterdiğini TMK Madde 342 uyarınca varsayabilir; buna karşılık vesayet makamının iznine bağlı önemli işlemlerde bu varsayım geçerli olmaz ve gerekli izinler ayrıca alınmalıdır.