TMK 354. Madde
Ana ve baba, kusurları sebebiyle velâyetleri kaldırılmadıkça, çocuğun mallarını kullanabilirler.
TMK 354. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 280 inci maddesini karşılamaktadır ve 1984 tarihli Öntasarının 271 inci maddesinden aynen alınmıştır. Yürürlükteki metinde kullanılan intifa terimi maddenin asıl amacınıtam olarak yansıtmamaktadır. Çünkümaddede ana ve babanın çocuk malları üzerinde intifa haklarıdeğil, ana ve babanın çocuk malları üzerinde kullanma hakkına sahip oldukları ifade edilmek istenmiştir. Her iki terim birbirinden çok farklıolduğundan maddede “intifa” terimi yerine doğru terim olan “kullanma hakkı” ifadesine yer verilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 354, ana ve babanın çocuğun malları üzerindeki kullanma hakkını ve bu hakkın hangi koşulla son bulacağını düzenler. Hüküm, ana babanın çocuğun mallarını kullanabileceğini, ancak bu yetkinin kusurları sebebiyle velâyetin kaldırılmasına kadar süreceğini öngörür. Düzenleme, yönetim hakkını konu alan TMK m.352 ve gelirlerin sarfını ele alan TMK m.355 ile birlikte ana babanın çocuk malvarlığı üzerindeki yetkilerini bütünleştirir. Gerekçesinde özellikle terim tercihine değinilmiştir: eski metindeki ‘intifa’ terimi maddenin amacını tam yansıtmadığından, ana babanın çocuk malları üzerinde bir intifa hakkına değil, sınırlı bir kullanma hakkına sahip olduğu vurgulanmış ve bu nedenle doğru terim olan ‘kullanma hakkı’ ifadesi benimsenmiştir.
Hükmün uygulanmasında belirleyici olan, kullanma hakkının velâyete bağlı ve şarta tâbi bir yetki oluşudur. Ana baba, velâyetin sürdüğü dönem boyunca çocuğun mallarını kullanabilir; ancak bu kullanma, malların korunmasına ve çocuğun yararına ilişkin diğer hükümlerle sınırlıdır. Gelirlerin öncelikle çocuğun bakımına harcanması, fazlanın malvarlığına eklenmesi ve serbest malların kapsam dışında bırakılması, kullanma hakkının çerçevesini çizer. Maddenin koyduğu kesin sınır şudur: kullanma hakkı, ana babanın kusuru nedeniyle velâyetin kaldırılmasıyla sona erer. Yani velâyet kusursuz biçimde, örneğin çocuğun ergin olmasıyla değil de ana babanın kötü davranışı yüzünden kaldırıldığında, kullanma hakkı da kendiliğinden ortadan kalkar.
Velâyetin kusur sebebiyle kaldırılması hâlinde ana babanın kullanma hakkı son bulur ve malların yönetimi TMK m.362 uyarınca devredilir; ayrıca kötüye kullanmadan doğan zararlar tazmin ettirilebilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ana babanın çocuk malları üzerindeki yetkisinin çocuğun yararıyla sınırlı olduğunu, bu yararı zedeleyen kullanımların korunamayacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: babası velâyet altındaki çocuğa ait bir aracı ailenin günlük ihtiyaçları için kullanabilir; ancak bu baba çocuğa kötü muamele ve istismar nedeniyle velâyeti kaldırıldığında, artık çocuğun malları üzerindeki kullanma hakkını yitirir. Bu durumda araç ve diğer mallar, hesabıyla birlikte çocuğun vasisine veya kayyıma teslim edilmek zorundadır.