TMK 360. Madde
I. Ana ve baba, çocuğun mallarını yönetmekte her ne sebeple olursa olsun yeterince özen göstermezlerse hâkim, malların korunması için uygun önlemleri alır.
II. Hâkim, özellikle malların yönetimi konusunda talimat verebilir; belirli zamanlarda verilen bilgi ve hesabı yeterli görmezse, malların tevdi edilmesine veya güvence gösterilmesine karar verebilir.
TMK 360. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 285 inci maddesini karşılamaktadır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 324 üncü maddesini örnek alan 1984 tarihli Öntasarının 275 inci maddesinden alınmıştır. Maddenin birinci fıkrası, 1984 tarihli Öntasarının 275 inci maddesinin birinci fıkrasıyla aynıdır; ikinci fıkra ya ise İsviçre Medenî Kanununun 324 üncü maddesinin ikinci fıkrasındaki “malların tevdi edilmesi” olanağıda eklenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 360, ana ve babanın çocuk mallarını yönetmekte yeterli özeni göstermemesi hâlinde hâkimin alabileceği koruyucu önlemleri düzenler. Hüküm, yönetim yetkisinin çocuğun yararına bağlı bir görev olduğu esasından hareketle, bu görevin gereği gibi yerine getirilmediği durumlarda devlet denetimini devreye sokar. Madde, çocuk mallarının yönetimine ilişkin genel çerçeveyi çizen TMK m.352 ile, daha ağır bir müdahale olan yönetimin kayyıma devrini öngören TMK m.361 arasında bir ara basamak oluşturur; yani önce hafif tedbirler denenir, yetersiz kalırsa yönetim tümüyle alınır. Gerekçesine göre düzenleme İsviçre Medenî Kanunu m.324’ten esinlenmiştir ve önceki metne göre ‘malların tevdi edilmesi’ olanağının da eklenmesiyle koruma araçları genişletilmiştir.
Hükmün uygulanması bakımından özen eksikliğinin kaynağı önem taşımaz; ister bilgisizlik, ister ihmal, ister kötü niyet söz konusu olsun, malların korunması için uygun önlemler alınır. Birinci fıkra hâkime genel bir tedbir yetkisi tanırken, ikinci fıkra bu yetkinin somut görünümlerini örnekler: hâkim, malların nasıl yönetileceği konusunda talimat verebilir; ana ve babadan belirli zamanlarda bilgi ve hesap isteyebilir; bunları yeterli görmezse malların güvenli biçimde tevdi edilmesine ya da ana baba tarafından güvence gösterilmesine karar verebilir. Bu önlemler, yönetim yetkisini ana babadan tümüyle almadan, çocuğun malvarlığını güvence altına almayı amaçlar ve ölçülülük ilkesine uygun biçimde dereceli olarak uygulanır.
Alınan önlemlere uyulmaması veya özensiz yönetimin sürmesi, daha ağır müdahalelere ve ana babanın zarardan doğan sorumluluğuna yol açar. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, çocuk mallarının korunmasında hâkimin geniş takdir yetkisine sahip olduğunu, ancak alınan tedbirin somut tehlikeyle orantılı bulunması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek üzerinden açıklamak gerekirse: anne, çocuğa miras kalan kira gelirlerini düzenli biçimde hesaba aktarmıyor ve istenen belgeleri sunmuyorsa, hâkim m.360 uyarınca önce yönetime ilişkin talimat verebilir, belirli aralıklarla hesap isteyebilir, hesaplar yetersiz görülürse kira gelirlerinin bir bankaya tevdi edilmesine ya da annenin güvence göstermesine karar verebilir; böylece yönetim büsbütün elden alınmadan çocuğun malvarlığı korunmuş olur.