TMK 361. Madde
I. Çocuğun mallarının tehlikeye düşmesi başka bir şekilde önlenemiyorsa hâkim, yönetimin bir kayyıma devredilmesine karar verebilir.
II. Çocuğun, yönetimi ana ve babaya ait olmayan malları tehlikeye düştüğünde hâkim, aynı önlemlerin alınmasını kararlaştırabilir.
III. Çocuk mallarının gelirlerinin veya bu mallardan ayrılmış belirli miktarların kanuna uygun şekilde sarfedileceğinden kuşku duyulursa hâkim, bunların da yönetimini bir kayyıma bırakabilir.
TMK 361. Madde Gerekçesi
İsviçre Medenî Kanununun 325 inci ve 1984 tarihli Öntasarının 276 ncı maddelerinden alınmıştır. Maddede, çocuğun ekonomik geleceğinin malları yönünden tehlikeye girmesi hâ linde bu tehlikeyi başka önlemlerle önlemek mümkün olmadığında, hâ kim kararıyla çocuk mallarının yönetiminin bir kayyıma devredilmesi kabul edilmiştir. Maddenin ikinci fıkrası 1984 tarihli Öntasarıda mevcut değildir ve İsviçre Medenî Kanunundaki metinde yer almaktadır. Buna göre, hâ kim, yönetimi ana ve baba ya ait olmayan çocuk mallarının tehlikeye düşmesi hâ linde de aynıönlemin alınmasına, yani malların yönetiminin bir kayyıma devrine karar verebilecektir. 1984 tarihli Öntasarımetninden alınan üçüncüfıkrada ise, çocuk mallarının gelirlerinin ve ya bu mallardan ayrılmışbelli miktarların kanuna uygun bir şekilde sarfedilmesinden kuşku duyulan hâ llerde, bunların yönetimini de bir kayyıma bırakma yetkisi hâ kime tanınmaktadır. 74
Açıklama
TMK Madde 361, çocuğun malvarlığının tehlikeye düşmesi hâlinde, yönetimin ana ve babadan alınarak bir kayyıma devredilmesi olanağını düzenler. Hüküm, çocuk mallarının korunmasına ilişkin daha hafif önlemleri öngören TMK m.360 ile birlikte kademeli bir koruma sistemi oluşturur: önce talimat verme, hesap isteme ve güvence gibi tedbirler denenir; bunlar yetmiyorsa yönetimin tümüyle el değiştirmesi devreye girer. Maddenin üç fıkrası farklı durumları kapsar: birinci fıkra ana ve babanın yönettiği malların tehlikeye girmesini, ikinci fıkra yönetimi onlara ait olmayan çocuk mallarının tehlikeye düşmesini, üçüncü fıkra ise gelirlerin veya ayrılmış belirli miktarların kanuna aykırı sarf edileceğinden kuşku duyulmasını ele alır. Gerekçesinde belirtildiği gibi düzenleme İsviçre Medenî Kanunu m.325’ten alınmıştır ve kayyım ataması bakımından TMK m.403 vd. hükümlerle bağlantılıdır.
Hükmün işleyişi, hâkim kararına dayanan koruyucu bir müdahale niteliği taşır. Çocuğun ekonomik geleceği malları yönünden tehlikeye girdiğinde ve bu tehlike başka önlemlerle giderilemediğinde, hâkim re’sen ya da ilgililerin başvurusu üzerine yönetimin bir kayyıma devrine karar verir. İkinci fıkra uyarınca, çocuğa bir üçüncü kişi tarafından bırakılıp yönetimi ana babaya ait olmayan mallar da tehlikeye düşerse aynı önlem alınabilir. Üçüncü fıkrada ise yalnızca anaparanın değil, mal gelirlerinin veya çocuk için ayrılmış belirli tutarların amaca uygun harcanmayacağından kuşkulanılması hâlinde, bunların yönetiminin de kayyıma bırakılabileceği öngörülür. Kayyım, atandığı kapsamla sınırlı olarak malları yönetir ve vesayet makamına hesap verir.
Önlem kararıyla birlikte ana ve babanın yönetim yetkisi, kararın kapsamı ölçüsünde sona erer ve kötü yönetimden doğan zararlar bakımından sorumlulukları saklı kalır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, çocuk mallarının somut biçimde zarar görme tehlikesi bulunmadıkça yalnızca soyut endişeyle yönetimin alınamayacağını, ancak gerçek bir tehlike kanıtlandığında kayyım atanmasının çocuğun üstün yararı gereği olduğunu vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: babası, çocuğa dededen miras kalan taşınmazları piyasa değerinin çok altında elden çıkarmaya kalkışıyor ve gelirleri kendi borçlarına aktarıyorsa, hâkim m.361 uyarınca bu malların yönetimini bir kayyıma devredebilir; böylece satışlar durdurulur ve gelirler çocuğun adına açılan hesapta toplanır.