TMK 385. Madde
(1) İşletme ve temsili üzerine alan ortak, malları gereği gibi işletmediği veya yükümlülüklerini yerine getirmediği takdirde, ortakların ortaklığın feshini isteme hakları vardır.
(2) Ortaklardan birinin, haklı sebeplere dayanarak istemde bulunması üzerine hâkim, mirastaki paylaşma kurallarını göz önünde bulundurarak, bu ortağın işletme ve temsili üzerine alan ortakla birlikte yönetime ve ortaklık mallarından yararlanmaya katılmasına karar verebilir.
(3) Ortakların elbirliği ile işlettikleri ortaklığa ilişkin kurallar, kazanç paylı aile malları ortaklığında da uygulanır.
TMK 385. Madde Gerekçesi
1984 tarihli Öntasarının 316 ıncı maddesini örnek alan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 335 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 385, kazanç paylı aile malları ortaklığında ortaklığın özel sona erme ve müdahale sebeplerini düzenler. Maddenin birinci fıkrasına göre işletme ve temsili üzerine alan ortak, malları gereği gibi işletmez veya yükümlülüklerini yerine getirmezse diğer ortaklar ortaklığın feshini isteyebilir. İkinci fıkra, daha ölçülü bir ara çözüm sunarak haklı sebeplere dayanan istem üzerine hâkimin, mirastaki paylaşma kurallarını gözeterek bu ortağın yönetime ve mallardan yararlanmaya katılmasına karar verebileceğini öngörür. Üçüncü fıkra ise elbirliğiyle işletilen ortaklığa ilişkin kuralların burada da uygulanacağını belirtir. Gerekçeye göre hüküm, eski Kanun’un 335. maddesini değişiklik yapılmaksızın karşılamaktadır. Düzenleme, TMK 383, 384 ve elbirliği mülkiyetine ilişkin TMK 701 ve devamı hükümlerle bütünlük içinde okunmalıdır.
Maddenin işleyişi, işletici ortağa tanınan geniş yetkinin kötüye kullanılmasına karşı diğer ortakları korumaya dayanır. İşletici ortak, ortaklık mallarını basiretli bir tacir gibi işletmek, kazancı korumak ve sözleşmeden doğan yükümlülükleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu yükümlülükleri ihlal ederse diğer ortaklara iki yol açılır: ağır hâllerde doğrudan feshi istemek ya da daha ılımlı bir çözüm olarak yönetime ortak edilmeyi talep etmek. İkinci yolda hâkim, ortaklığı tasfiye etmek yerine ayakta tutarak şikâyetçi ortağı yönetime ve gelirden yararlanmaya dâhil eder; bu denetim, mirastaki paylaşma kurallarının kıyasen uygulanmasıyla şekillenir. Böylece ortaklık ilişkisinin bütünüyle dağılması yerine, işletmenin sürekliliği ile ortakların menfaat dengesi birlikte gözetilmiş olur.
Hükmün uygulanması, somut uyuşmazlığın ağırlığına göre ya ortaklığın feshiyle tasfiyesine ya da yönetim yapısının mahkeme kararıyla yeniden düzenlenmesine yol açar. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, aile malları ortaklığına ilişkin davalarda haklı sebep kavramını somut olayın özelliklerine göre değerlendirmekte ve feshin ölçülü olmadığı hâllerde daha hafif müdahale yollarını öncelemektedir. Somut bir örnek: üç kardeşin kurduğu kazanç paylı aile malları ortaklığında işletmeyi yürüten kardeş, zeytinliği bakımsız bırakıp gelir hesaplarını paylaşmaktan kaçınırsa, diğer iki kardeş TMK Madde 385 uyarınca feshi isteyebilir; ancak işletmenin değerini korumak isterlerse hâkimden yönetime katılma ve gelirden pay alma kararı talep edebilirler. Mahkeme bu durumda ortaklığı dağıtmak yerine şikâyetçi kardeşleri yönetime dâhil ederek dengeyi yeniden kurar.