TMK 395. Madde
(1) Malik sağlığında yurda son verebilir.
(2) Bunun için malik, tapu kütüğündeki kaydı sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurur; bu istem mahkemece ilân olunur.
(3) İlân tarihinden başlayarak iki ay içinde bir itiraz yapılmaz veya yapılan itirazın haksızlığı anlaşılırsa, mahkeme kütükteki kaydın silinmesine izin verir.
TMK 395. Madde Gerekçesi
1984 tarihli Öntasarının 345 inci maddesinden alınan bu hüküm, yürürlükteki Kanunun 345 inci maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki metinden farklı olarak üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 395, aile yurdunun malik hayattayken sona erdirilmesine ilişkin usulü düzenler ve malikin sağlığında yurda son verebileceğini hükme bağlar. Bunun için malik, tapu kütüğündeki aile yurdu kaydını sildirmek üzere bir dilekçeyle mahkemeye başvurur ve bu istem mahkemece ilan olunur. İlan tarihinden başlayarak iki ay içinde itiraz yapılmaz ya da yapılan itirazın haksızlığı anlaşılırsa, mahkeme kütükteki kaydın silinmesine izin verir. Bu hüküm, malikin ölümü hâlinde yurdun akıbetini düzenleyen TMK Madde 394 ile birlikte aile yurdunun sona erme rejimini tamamlar ve yurdun kuruluşundaki tapu şerhi usulüne ilişkin TMK Madde 390 ile simetri oluşturur. Maddenin gerekçesi, hükmün 1984 tarihli Öntasarı’dan alındığını, eski Kanun’un 345. maddesini karşıladığını ve içerik değişikliği bulunmadığını belirtir.
Uygulamada aile yurdunun sona erdirilmesi, tek taraflı bir irade beyanıyla değil, mahkeme denetiminden geçen bir usulle gerçekleşir. Malik dilekçeyle başvurduğunda mahkeme durumu ilan eder; çünkü aile yurdu kuruluşu alacaklıların ve ailenin korunan menfaatlerini etkilemiş olduğundan, sona erme aşamasında da ilgili üçüncü kişilere itiraz olanağı tanınması gerekir. İki aylık itiraz süresi, bu kişilere haklarını ileri sürme fırsatı verir. İtiraz gelmezse veya gelen itirazın haksızlığı saptanırsa mahkeme silme iznini verir; itiraz yerinde görülürse silme talebi reddedilir. Bu mekanizma, aile yurdu kurumunun yalnızca aileyi değil, taşınmaz üzerinde hak iddia edebilecek diğer kişileri de gözeten dengeli yapısını sona erme evresine taşır ve menfaatlerin korunmasını sürdürür.
Mahkeme izni alınmadan tapu kütüğündeki aile yurdu kaydının silinmesi mümkün olmadığından, usule aykırı silme talepleri reddedilir ve yurdun sağladığı haczedilmezlik gibi koruyucu sonuçlar izin verilene kadar devam eder. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, aile yurdunun sona erdirilmesinde ilan ve itiraz süresine uyulmasının zorunlu olduğunu, bu güvencelerin atlanarak verilen silme kararlarının bozulması gerektiğini benimsemektedir. Somut bir örnekle açıklamak gerekirse, çocukları büyüyüp evden ayrılan ve taşınmazını satmak ya da rehnetmek isteyen bir malik, önce TMK Madde 395 uyarınca mahkemeye başvurup ilanı yaptırmalı ve iki aylık süreyi beklemelidir; ancak kayıt silindikten sonra taşınmaz üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabilir, aksi hâlde yurda bağlı kısıtlamalar geçerliliğini korur.