TMK 403. Madde
(1) Vasi, vesayet altındaki küçüğün veya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil etmekle yükümlüdür.
(2) Kayyım, belirli işleri görmek veya malvarlığını yönetmek için atanır.
(3) Bu Kanunun vasi hakkındaki hükümleri, aksi belirtilmiş olmadıkça kayyım hakkında da uygulanır.
TMK 403. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 353 üncü maddesini karşılamaktadır. Yürürlükteki Kanunda mevcut “küçüğün ve mahcurun şahsına takayyüt ve mallarınıidare ve medenî tasarruflarda onu temsil” şeklindeki ifade, maddede “küçüğün ve ya kısıtlının kişiliği ve malvarlığı ile ilgili bütün menfaatlerini korumak ve hukukî işlemlerde onu temsil” şekline dönüştürülmüş ve böylece vasinin yetkisi, Yargıtay içtihatlarına uygun olarak genişletilmiş, vasiye vesayet altındaki kişinin kişilik haklarına ilişkin davalarıaçma yetkisi de tanınmıştır. Başka hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 403. maddesi, vesayet hukukunda iki temel görevliyi — vasi ve kayyım — tanıtan ve onların görev alanlarını temel hatlarıyla belirleyen hükümdür. Vasi ve kayyım, vesayet altındaki kişinin günlük yaşamında en yakın temsilciler olarak çalışırlar; ancak görev kapsamları ve atanma koşulları farklılık gösterir. Madde, bu iki kurumsal rolü açıklığa kavuşturarak vesayet teşkilatının operasyonel temelini kurar.
Vasi, vesayet altındaki kişinin genel temsilcisidir. Vesayet altındaki kişinin kişisel ve malvarlığı işlerini, vesayet kararında belirlenen çerçevede geniş kapsamlı biçimde yürütür. Vasi; kişinin eğitim, sağlık, barınma, sosyal hayat gibi kişisel konularında bakım yükümlülüğü üstlenir; malvarlığı yönetimi, sözleşme yapma, dava açma gibi konularda temsil yetkisini kullanır. Vasinin yetkisi, tek bir iş veya malvarlığı kalemiyle sınırlı değildir; vesayetin tüm kapsamına uzanır.
Kayyım ise daha sınırlı bir görev çerçevesinde çalışır. Kayyım; belirli bir iş, belirli bir malvarlığı dilimi veya belirli bir işlem için atanır. Temsil kayyımı (TMK 426) ivedi bir işin görülmesi için, yönetim kayyımı (TMK 427) belirli bir malvarlığının yönetimi için, isteğe bağlı kayyım (TMK 428) kişinin kendi talebi üzerine atanır. Kayyımın görev alanı atama kararında açıkça belirlenir; bu sınırın dışında işlem yapamaz.
Vasi ve kayyım, görev kapsamları farklı olmakla birlikte, özen ve sadakat yükümlülükleri, hesap verme zorunluluğu, yasak işlemlerden kaçınma sorumluluğu, vesayet makamının izin ve denetimine tabi olma bakımından aynı rejime bağlıdır. TMK 403’e yapılan atıflarla kayyım da vasinin tabi olduğu hükümlere tabi kılınmıştır; bu, vesayet hukukunda yeknesak bir koruma standardı sağlar. Uygulamada vasi/kayyım ayrımı, koruma ihtiyacının boyutuna göre belirlenir; genel koruma gerektiren durumlarda vasi, sınırlı koruma yeterli olan durumlarda kayyım atanır. Yargıtay, bu ayrımın doğru yapılmasını vesayet hukukunun sağlıklı işlemesi için kritik görmektedir. Madde, vesayet teşkilatının insani yüzünü oluşturan görevlileri tanıtarak sonraki hükümlerin yorumlanmasında yön gösterici bir çerçeve sunar.