TMK 402. Madde
(1) Aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de sona erdirebilir.
TMK 402. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 352 nci, İsviçre Medenî Kanununun 365 inci maddelerini karşılamaktadır. Maddede a ile meclisinin görevini yapmamasıve ya vesayet altındaki kişinin yararlarının gerektirmesi hâ linde, denetim makamının her zaman için, a ile meclisini değiştirme ya da özel vesayete son verme yetkisi öngörülmüştür.
Açıklama
TMK Madde 402, özel vesayet biçimi olan aile meclisinin değiştirilmesini ve özel vesayetin sona ermesini düzenler. Hükme göre, aile meclisi görevini yapmadığı veya vesayet altındaki kişinin menfaati gerektirdiği takdirde, denetim makamı her zaman aile meclisini değiştirebileceği gibi özel vesayeti de sona erdirebilir. Bu hüküm, özel vesayetin kuruluşunu düzenleyen TMK m.399 ve aile meclisinin oluşumunu düzenleyen TMK m.400 ile bir bütün oluşturur. Özel vesayet, olağan vesayete göre istisnai bir koruma biçimi olduğundan, denetim makamının üzerinde sürekli bir gözetim ve müdahale yetkisi bulunması gerekir. Maddenin gerekçesi, denetim makamına aile meclisini değiştirme veya özel vesayete son verme konusunda her zaman geçerli geniş bir yetki tanındığını belirtir.
Uygulama mekanizması bakımından madde, denetim makamına iki ayrı müdahale aracı sunar. Birincisi, aile meclisinin görevini yerine getirmemesi hâlinde meclisin değiştirilmesidir; bu, korumanın aksamadan sürmesini sağlamaya yöneliktir. İkincisi, vesayet altındaki kişinin menfaatinin gerektirmesi hâlinde özel vesayetin tümüyle sona erdirilerek olağan vesayete dönülmesidir. Denetim makamı bu yetkisini resen veya ilgililerin başvurusu üzerine kullanabilir; karar verirken tek ölçüt vesayet altındaki kişinin üstün menfaatidir. Örneğin aile meclisi üyeleri toplanmayı sürekli ihmal ediyor, kısıtlının malvarlığını yönetmiyor veya üyeler arasındaki anlaşmazlık koruma görevini felç ediyorsa, denetim makamı meclisi değiştirebilir ya da özel vesayeti kaldırarak tek bir vasi atanmasını sağlayabilir.
Hükmün sonucu, özel vesayetin işlemediği durumlarda korumanın kesintisiz sürdürülmesi ve vesayet altındaki kişinin menfaatinin önceliklendirilmesidir. Aile meclisinin görevini ihmal etmesinden doğan zararlardan üyeler TMK m.401’deki güvence ve genel sorumluluk hükümleri çerçevesinde sorumlu tutulabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, özel vesayete ilişkin kararlarda belirleyici ölçütün vesayet altındaki kişinin yararı olduğunu, denetim makamının bu yararı koruyacak biçimde geniş takdir yetkisine sahip bulunduğunu kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: üç hısımdan oluşan aile meclisinin iki üyesi arasındaki husumet nedeniyle meclis yıllardır toplanamıyor ve kısıtlının kira gelirleri tahsil edilemiyorsa, denetim makamı TMK Madde 402 uyarınca aile meclisini değiştirebilir veya özel vesayeti sona erdirip kısıtlıya doğrudan bir vasi atayarak malvarlığının yönetilmesini güvence altına alabilir.