Açıklama

Türk Medeni Kanunu’nun 402. maddesi, özel vesayetin sona erme sebeplerini ve sonuçlarını düzenleyen hükümdür. Özel vesayet, genel vesayete kıyasla daha esnek bir yapıda kurulduğundan, sona erme koşulları da farklı olabilir. Madde, bu farklılıkları genel vesayet hükümleriyle uyumlu biçimde çerçeveleyerek kurumu düzenli bir sona erme rejimine kavuşturur.

Özel vesayetin sona ermesi, birkaç temel sebepten birine dayanabilir: vesayet altındaki kişinin ehliyetine kavuşması veya ehliyet eksikliğinin ortadan kalkması, kişinin ölümü, özel vesayet kurumunun (vakıf, dernek gibi) kapanması veya yetkisini kaybetmesi, aile meclisinin vesayeti sonlandırma kararı, mahkemenin gerekli gördüğü hallerde vesayete son vermesi. Her sebep, farklı bir sona erme usulü ve sonuçları beraberinde getirir.

Kişinin ehliyete kavuşması, en doğal sona erme sebebidir. Küçük ergin olunca, kısıtlı ise kısıtlama sebebi ortadan kalkınca (örneğin akıl hastalığının iyileşmesi, savurganlığın geçmesi), vesayet sona erer (TMK 471 genel kural). Mahkeme, kanıtları inceleyerek vesayetin sona ermesine karar verir; karar kesinleştiğinde kişi tam ehliyetine kavuşur. Vasi, son hesabı verir ve vesayet altındaki kişi (veya mirasçıları) kabul ederse görev biter.

Özel vesayet kurumunun yetkisini kaybetmesi veya kapanması özgün bir durumdur. Bu durumda vesayet makamı, özel rejimi sonlandırarak genel vesayete geçiş yapar; yeni bir vasi veya kayyım atanır. Uygulamada mahkeme, geçiş döneminin sorunsuz yürümesi için geçici kayyım atayabilir. Yargıtay, özel vesayet sona erdiğinde kişinin korunmasız kalmaması için vesayet makamının acil tedbirler alması gerektiğini vurgular. Madde, özel vesayet kurumuna hayat döngüsü kazandırarak rejimin başladığı gibi düzenli sona ermesini sağlar; kurumun her aşamasında kişinin menfaatinin korunmasını temel ilke olarak benimser.