TMK 420. Madde
(1) Vesayet işleri zorunlu kıldığı takdirde vesayet makamı, vasinin atanmasından önce de re’sen gerekli önlemleri alır; özellikle, kısıtlanması istenen kişinin fiil ehliyetini geçici olarak kaldırabilir ve ona bir temsilci atayabilir.
(2) Vesayet makamının kararı ilân olunur.
TMK 420. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 370 inci maddesini karşılamaktadır. Ancak ondan farklı olarak madde iki fıkra hâ line getirilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun bu maddeyi karşılayan 386 ncı maddesi üçfıkra hâ linde düzenlenmiştir. Mehazın ilk iki fıkrasıtek fıkra hâ line getirilmiş, vesayet makamının kararının ilâ n edilmesi iki hâ li de kapsadığından ayrıfıkra hâ line getirilmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 420. maddesi, vesayet kararı verilmeden veya vasi atanmadan önce alınabilecek geçici önlemleri düzenleyen hükümdür. Vesayetin kurulması süreci bazen uzun sürebilir; bu süreçte vesayet altına alınacak kişinin menfaatinin korumasız kalmaması için geçici tedbirler gereklidir. Madde, bu tedbirlerin alınmasına imkân tanıyarak koruma sürekliliğini sağlar.
Geçici önlemler, mahkemenin re’sen veya ilgilinin başvurusu üzerine alınabilir. En yaygın tedbir geçici kayyım atamasıdır; acil işlerin yürütülmesi için kayyım görevlendirilir. Geçici kayyım, nihai vasi atanana kadar kişinin kişisel ve malvarlığı işlerini yürütür; ilaç temini, hastane ve okul işleri, maaş ödemeleri, kira tahsili gibi günlük faaliyetler bu yolla sürdürülür. Geçici kayyımın yetkisi, atama kararında açıkça belirlenir ve kural olarak dar kapsamlıdır.
Geçici önlemler ayrıca malvarlığının korunmasına yönelik de olabilir. Bankalara bildirim yapılarak hesapların sadece mahkeme izniyle kullanılması, tapu müdürlüğüne bildirim yapılarak taşınmaz üzerindeki tasarrufların önlenmesi, şirket kayıtlarına şerh düşülerek önemli kararların ertelenmesi gibi tedbirler alınabilir. Bu önlemler, nihai karar verilmeden önce de kişinin malvarlığının eksilmemesini veya kötüye kullanılmamasını sağlar.
Uygulamada geçici önlemler özellikle akıl hastalığı veya ağır hastalıkla savaşan kişiler, kayıp kişilerin malvarlıkları, ani felaketlerle karşılaşanlar için hayatî önem taşır. Yargıtay, geçici önlemlerin yerinde ve ölçülü alınmasını talep etmekte; gereğinden ağır önlemlerin kişinin haklarını zedeleyebileceğini vurgulamaktadır. Geçici önlemler, asıl karar verildiğinde kaldırılır veya asıl karara dahil edilir; ancak geçici dönem boyunca korumanın devamını sağlar. Madde, vesayet hukukunun aciliyet boyutunu karşılayan esnek bir araç sunar; kuramsal vesayet kurulmadan önce dahi kişinin korunmasını mümkün kılar. Bu yönüyle Türk vesayet hukukunun hızlı müdahale kapasitesini simgeler.