TMK 428. Madde

(1) İsteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine bir kayyım atanabilir.

Açıklama

TMK Madde 428, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine kayyım atanmasını düzenleyen istisnaî bir hükümdür. Maddeye göre isteğe bağlı kısıtlama sebeplerinden biri varsa, ergin bir kişiye kendi isteği üzerine bir kayyım atanabilir. Buradaki kayyımlık, TMK m.426’daki temsil ve TMK m.427’deki kanun gereği yönetim kayyımlığından farklı olarak, ilgilinin iradesine dayanır; yani önlem kişinin kendi talebiyle alınır. İsteğe bağlı kısıtlama sebepleri TMK m.408’de düzenlenmiştir: yaşlılık, sakatlık, deneyimsizlik veya ağır hastalık nedeniyle işlerini gerektiği gibi yönetemeyen ergin kişi, kendi isteğiyle bu korumadan yararlanabilir. Gerekçeye göre madde, eski 743 sayılı Kanun’un 378. maddesini karşılamaktadır ve yalnızca sebebin varlığı yeterli olmayıp, ayrıca kişinin atama isteminde bulunması da zorunludur.

Uygulamada bu hüküm, henüz kısıtlanmayı gerektirecek ağırlıkta olmayan ancak kişinin işlerini bizzat yürütmesini güçleştiren durumlarda iradî bir koruma yolu sunar. Kişinin onuru ve özerkliği gözetilerek, koruma onun rızasına bağlanmıştır; böylece zorla kısıtlama yerine gönüllü destek modeli benimsenmiştir. İki koşulun birlikte gerçekleşmesi şarttır: birincisi TMK m.408’de sayılan sebeplerden birinin bulunması, ikincisi ise kişinin bizzat başvurarak kayyım atanmasını istemesi. Bu iki unsurdan biri eksikse vesayet makamı isteğe bağlı kayyım atayamaz. Örneğin ileri yaşı nedeniyle bankacılık ve resmî daire işlerini takip etmekte zorlanan, fakat zihinsel melekeleri yerinde olan bir kişi, kendi başvurusuyla bu işleri yürütmesine yardımcı olacak bir kayyım talep edebilir ve vesayet makamı uygun gördüğü kişiyi atar.

İsteğe bağlı kayyımlıkta atama kişinin talebine dayandığından, bu kayyımlığın amacı kişiyi korurken iradesine saygı göstermektir; talebin geri alınması veya sebebin ortadan kalkması hâlinde kayyımlığın kaldırılması gündeme gelir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, isteğe bağlı kayyımlıkta hem TMK m.408’deki sebebin somut olarak araştırılması hem de kişinin gerçek iradesinin tespit edilmesi gerektiğini vurgular. Somut bir örnek: görme engeli ağırlaşan ve ticarî işlerini tek başına takip etmekte güçlük çeken ergin bir kişi, TMK Madde 428 uyarınca vesayet makamına başvurarak kendisine bir kayyım atanmasını ister. Mahkeme, hem engelin işlerini yönetmesini güçleştirdiğini hem de talebin kişinin serbest iradesine dayandığını saptadıktan sonra uygun bir kayyım atayarak kişinin korunmasını gönüllülük temelinde sağlar.