TMK 446. Madde
(1) Küçüklerin koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesine vasinin başvurusu üzerine vesayet makamı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde bizzat vasi karar verir ve durumu derhâl vesayet makamına bildirir.
(2) Bunun dışında usul ve yetkiyle ilgili konularda kısıtlı olsun veya olmasın erginlerin korunması amacıyla özgürlüklerinin kısıtlanmasına ilişkin hükümler uygulanır.
(3) Onaltı yaşını doldurmamış çocuk bu konuda mahkemeye bizzat başvuramaz.
TMK 446. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunda mevcut olmayan bu madde, kenar başlığıyla birlikte İsviçre Medenî Kanununun 405a maddesinden aynen alınmıştır. Birinci fıkrada küçüklerin koruma amacıyla bir kuruma yerleştirilmesinde vasinin başvurusu koşuluyla vesayet makamının yetkili olduğu belirlenmiş, ancak gecikmesinde sakınca bulunan hâ llerde bu yetkiyi vasinin de kullanabileceği kabul edilmiştir. İkinci fıkrada yetkiye ilişkin birinci fıkra hükmüdışındaki usul ve yetkiyle ilgili diğer konularda ergin kişilerin korunmasıamacıyla özgürlüklerin kısıtlanmasınıdüzenleyen 432 ve devamımaddelere yoll ama yapılmıştır. Üçüncüfıkrada onaltıyaşınıdoldurmamışçocukların koruma amacıyla kuruma yerleştirilmeyi bizzat talep edemeyecekleri öngörülmüştür.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 446. maddesi, vesayet altındaki küçüklerin temsili, eğitim-öğretimi ve bakımı konularında vasinin velayet hakkındakine benzer bir konumda olduğunu düzenleyen hükümdür. Madde, vasinin, küçüğün eğitim, sağlık, barınma ve genel gelişimi için gereken tedbirleri alma yetki ve yükümlülüğünü ortaya koyar. Böylece küçük, velayet altında olmadığı durumlarda da benzer bir koruma şemsiyesi altında tutulur.
Vasi, küçüğün okula kayıt ettirilmesi, sağlık takibinin yapılması, aşıların düzenli olarak uygulanması, yaşına uygun sosyal etkinliklere katılması gibi günlük velayete ilişkin sorumlulukları üstlenir. Küçüğün yanında kalacağı konut düzenlenir; bu, vasinin kendi evinde olabileceği gibi çocuk yuvasında, yatılı okulda veya aile yanında bakım düzenlemesiyle de olabilir. Kararın hangi düzenin çocuğun yüksek yararına uyduğuna göre vesayet makamının onayıyla verildiği dikkate alınır.
Vasinin eğitim-öğretim konusundaki yetkisi velayet hakkındakine yakındır. Okul türünün seçimi, din ve ahlâk eğitimi, meslek yönlendirmesi, kültürel etkinlikler gibi konularda karar verir; ancak ergenliğe yaklaşan yaştaki çocukların görüşü önemli ölçüde alınmalıdır (TMK 450). Büyük miktarda masraf gerektiren eğitim kararları (özel okul, yurt dışı eğitim, özel kurs paketleri) mahkeme iznine tabidir.
Sağlık kararlarında; rutin tedaviler, aşılar, küçük müdahaleler vasinin tek başına verebileceği kararlardandır. Ancak büyük cerrahi müdahaleler, organ bağışı, deneysel tedavi, uzun süreli psikiyatrik yatış gibi ağır sonuçlu kararlar Hasta Hakları Yönetmeliği ve TMK 462 hükümleri çerçevesinde mahkeme onayını gerektirir. Küçüğün kendi iradesi, ayırt etme gücüne ulaştığı ölçüde dikkate alınır; bu özellikle cinsel sağlık, psikoterapi gibi hassas konularda önemlidir.
Uygulamada TMK 446, küçüğün velayet altında olmadığı durumları (ölmüş ebeveyn, velayet kaldırılmış, velayet hakkı askıya alınmış durumlar) kapsar. Yargıtay, bu maddenin uygulanmasında “çocuğun yüksek yararı” ilkesini (Çocuk Haklarına Dair Sözleşme m.3) belirleyici olarak benimser. Vasinin kararları, çocuğun fiziksel, zihinsel ve duygusal iyi oluşunu hedeflemelidir; aksi halde vesayet makamı vasiyi uyarır ve gerekirse değiştirir. TMK 446, küçük vesayetinde vasinin velayet benzeri rolünü kurumsallaştıran hükümdür.