TMK 456. Madde
(1) Vasi, kural olarak iki yıl için atanır.
(2) Vesayet makamı, bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir.
(3) Dört yıl dolunca vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir.
TMK 456. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 399 uncu maddesini karşılamaktadır. İsviçre Medenî Kanununun bu maddeyi karşılayan 415 inci maddesinde vasilik görevinin iki yıl devam ettiği, bu sürenin dolmasıhâ linde yeniden iki yıl için atanabileceği öngörülmüştür. Yürürlükteki 399 uncu madde ise vasinin dört yıl için atanmasınıöngörmüş, vasinin yeniden atanmasına ve yeniden atanma ya ilişkin süreye yer vermemiştir. Vasilik görevinin önemi ve nezaketi göz önüne alınırsa bugünküyaşam koşulları bakımından bu dört yıllık süre uzundur. Vasinin, vesayet makamı tarafından azledilmesi ve görevden uzaklaştırılmasıoldukça uzun, güç ve merasime bağlıbir iştir. Bu sebeple İsviçre Medenî Kanununun 415 inci maddesi esas alınmak suretiyle göre ve atamanın iki yıl için olması, bu 88 sürenin sonunda yeniden her defasında iki yıl için görev süresinin uzatılmasıöngörülmüş, ancak dört yılın bitiminde vasinin görevden çekilmesi hükmüne yer verilmiştir. Bu sayede, vesayet makamı, vasinin işlerinden memnun olmazsa iki yıllık süresi bitince bu süreyi uzatmamak yetkisine sahip olacak, bu ise vasilere görevlerini gereği gibi yapmaları için bir tür yaptırım teşkil edecektir. Vesayet makamıvasinin işlerinden memnun kalırsa, görev süresini iki yılda bir aynısüreyle uzatabilecektir. Ancak dört yıldan sonra görev süresinin uzatılmasıvasinin isteğine bağlıdır. Bu nedenle son fıkrada vasiye, dört yılın bitiminde görevden çekilebilme hakkıtanınmıştır. Maddenin üçüncüfıkrasıyürürlükteki 399 uncu maddenin ikinci cümlesiyle aynıdır.
Açıklama
TMK Madde 456, vasinin görev süresini düzenleyerek vasiliğin sürekli ve sınırsız bir yük olmadığını, belirli aralıklarla denetime tabi tutulduğunu ortaya koyar. Maddeye göre vasi kural olarak iki yıl için atanır; vesayet makamı bu süreyi her defasında ikişer yıl uzatabilir ve dört yıl dolunca vasi, vasilikten kaçınma hakkını kullanabilir. Maddenin gerekçesinde, eski 399. maddedeki dört yıllık tek atama süresinin günümüz koşullarında uzun bulunduğu, İsviçre Medeni Kanunu’nun 415. maddesi esas alınarak iki yıllık dönemler hâline getirildiği açıklanmaktadır. İki yıllık dönem sistemi, vesayet makamına vasinin performansını periyodik olarak değerlendirme imkânı verir. Hüküm, vasilikten kaçınma sebeplerini düzenleyen TMK m.417 ve azil hükümlerini içeren TMK m.483 ile birlikte değerlendirilmelidir; çünkü süre dolduğunda görevin uzatılmaması, azilden farklı ve daha basit bir mekanizmadır.
Uygulamada vesayet makamı, iki yıllık sürenin sonunda vasinin yönetimini ve sunduğu hesapları inceleyerek görevi uzatıp uzatmamaya karar verir. Vasinin işlerinden memnun olunmazsa süre uzatılmayarak yeni bir vasi atanabilir; bu, vasiyi azil gibi uzun ve merasime bağlı bir süreçten geçmeksizin görevden ayırmanın pratik yoludur. Memnuniyet hâlinde ise görev her defasında ikişer yıl uzatılır ve teorik olarak bu uzatma sürekli devam edebilir. Ancak dört yıllık fiilî görev süresi dolduğunda vasiye, görevden çekilme yani vasilikten kaçınma hakkı tanınmıştır; bu durumda vasi artık görevi sürdürmek zorunda değildir ve istemi hâlinde mahkeme yeni vasi atar. Vasinin görevi, yeni vasi atanıp devir gerçekleşinceye kadar devam eder; ani bir boşluk doğmaması için vasi, halefi göreve başlayana dek malvarlığını korumakla yükümlü kalır.
Süre dolmasına rağmen görevin uzatılmaması, vasinin kusurundan kaynaklanmadıkça herhangi bir yaptırım niteliği taşımaz; ancak vasinin kötü yönetimi varsa süre sonu beklenmeden TMK m.483 uyarınca azil de mümkündür. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasilik süresinin yasal olarak iki yıl olduğunu, bu sürenin uzatılmasının vesayet makamının açık kararına bağlı bulunduğunu ve uzatma kararı verilmeden vasinin görevinin kendiliğinden süresiz devam ettiğinin kabul edilemeyeceğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: yaşlı ve bakıma muhtaç bir kişiye atanan vasi iki yıl sonunda görevini başarıyla sürdürmüşse, mahkeme süreyi ikişer yıl uzatır; dört yıl tamamlandığında vasi yaşı veya sağlığı nedeniyle görevden çekilmek isterse, vasilikten kaçınma hakkını kullanarak görevi bırakabilir ve mahkeme yeni bir vasi görevlendirir.