TMK 455. Madde

(1) Vesayet altındaki kişi, kendi tasarrufuna bırakılmış olan mallar ile vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetir ve kullanır.

Açıklama

TMK Madde 455, vesayet altındaki kişinin vasinin yönetiminden bağımsız olarak serbestçe tasarruf edebileceği malları, yani serbest malları düzenler. Maddeye göre vesayet altındaki kişi, kendi tasarrufuna bırakılmış olan mallar ile vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetir ve kullanır. Bu hüküm, vasinin malvarlığını yönetme yetkisine bir istisna getirir ve korunan kişinin belirli bir özerklik alanına sahip olmasını sağlar. Maddenin gerekçesinde eski 398. maddeyi karşıladığı ve hüküm değişikliği bulunmadığı belirtilmektedir. Serbest mallar, vasinin genel temsil ve yönetim yetkisini düzenleyen TMK m.448 ile vesayet altındaki kişinin meslek veya sanat icra etmesine ilişkin TMK m.453 hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir; zira çalışarak kazanılan malların serbest mal sayılması, kişinin kendi emeğiyle elde ettiği değerler üzerinde tasarruf serbestisini güvence altına alır.

Uygulamada serbest mallar iki kaynaktan doğar. Birincisi, vasi veya üçüncü kişiler tarafından vesayet altındaki kişinin serbest tasarrufuna açıkça bırakılan mallardır; örneğin vasinin harçlık olarak verdiği para ya da bir yakının doğrudan korunan kişiye armağan ettiği ve serbestçe kullanması için bıraktığı değerler bu kapsamdadır. İkincisi, vesayet altındaki kişinin vasinin izniyle çalışarak kazandığı mallardır; vasinin meslek veya sanat icrasına izin vermesi hâlinde elde edilen ücret ve gelirler korunan kişinin serbest malını oluşturur. Bu mallar üzerinde kişi, vasinin onayını almaksızın hukuki işlem yapabilir; harcayabilir, kullanabilir veya yönetebilir. Bu özerklik, özellikle kısıtlının ekonomik hayata katılımını ve kendi emeğinin karşılığını özgürce değerlendirmesini teşvik eder. Ancak vasinin verdiği çalışma izni geri alınırsa, izne dayalı kazanç kaynağı da sona erebilir.

Serbest mallar üzerinde yapılan işlemler geçerli olup vasinin onamasına bağlı değildir; dolayısıyla TMK m.451-452’deki onama mekanizması bu mallar bakımından işlemez. Buna karşılık serbest mal kapsamına girmeyen değerler üzerinde vesayet altındaki kişinin tek başına yaptığı işlemler, ayırt etme gücüne sahip olsa dahi vasinin iznine tabidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, çalışarak kazanılan malların serbest mal sayılabilmesi için çalışmaya vasinin izin vermiş olması gerektiğini, izinsiz elde edilen kazançların bu korumadan yararlanamayacağını vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: kısıtlı bir gence vasinin izniyle bir atölyede çalışma imkânı verilmişse, bu gencin aldığı ücretle kendisine giysi veya elektronik eşya satın alması geçerli bir işlemdir ve vasinin onayına ihtiyaç göstermez; çünkü bu ücret onun serbest malını oluşturur ve üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir.