TMK 455. Madde
(1) Vesayet altındaki kişi, kendi tasarrufuna bırakılmış olan mallar ile vasinin izniyle çalışarak kazandığı malları serbestçe yönetir ve kullanır.
TMK 455. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 398 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 455. maddesi, vesayet altındaki kişinin emeğiyle kazandığı gelirlerin ve özel olarak serbest bırakılan malların üzerinde kişinin sahip olduğu tasarruf serbestliğini düzenleyen hükümdür. Madde, bu “serbest mallar” üzerinde kişinin vasinin onayına ihtiyaç duymadan, ayırt etme gücü çerçevesinde tasarrufta bulunabileceğini öngörür.
Serbest mallar; kişinin kendi emeğiyle kazandığı ücret, maaş, çıraklık geliri, staj ücreti, serbest meslek geliri ve vasi ile mahkemenin açıkça serbest bırakmayı uygun gördüğü belirli miktarda birikim veya kalemlerdir. Bu kaynaklar üzerinde kişi; günlük alışveriş, küçük yatırım, hobi harcamaları, eğitim kursları gibi tasarruflarda bulunabilir. Bu serbestlik, kişinin motivasyonunu arttırmak ve ekonomik bağımsızlığa kazandırmak amacına hizmet eder.
Serbest mal ayrımı, vesayet altındaki kişinin toplam malvarlığı içinde ayrı bir kategori olarak izlenir. Vasi, bu mallar için ayrı hesap tutar; ancak bu mallar üzerinde doğrudan yönetim yetkisi kullanmaz. Kişi serbest malları dilediği gibi kullanabilir; ancak yine de yasak işlemler (TMK 449) ve yaşına-ehliyetine uygun olma sınırları geçerlidir. Kefalet, vakıf kurma, büyük bağış gibi yasak işlemler serbest mallar için de yapılamaz.
Serbest mallardan elde edilen kazanımlar ve gelirler, kural olarak yine serbest mal statüsünde kalır. Örneğin serbest maldan satın alınan bir saat, yine serbest maldır. Bu “halefiyet” kuralı, kişinin ekonomik özerkliğinin sürdürülmesi için tutarlıdır. Ancak vasinin gerekçeli başvurusu üzerine vesayet makamı, israf ya da koruma ihtiyacı söz konusuysa serbest mal statüsünü kaldırabilir veya sınırlandırabilir.
Uygulamada TMK 455, ergenlik çağındaki küçüklerin iş hayatına entegrasyonunda, akıl hastalığı hafif olan kısıtlıların rehabilitasyonunda ve yasal danışmanlık altındaki kişilerin gelir yönetiminde işlev görür. Yargıtay, kişinin emeğiyle kazandığı parayı vasinin tamamen kontrol etmesini, bu maddenin amacına aykırı bulmaktadır. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun çerçevesinde koruyucu istihdamda çalışan engelli bireyler, TMK 455 korumasından yararlanarak kendi kazançları üzerinde makul bir özerkliğe kavuşur. Madde, vesayet hukukunda ekonomik özerkliğin korunması için önemli bir araçtır.