TMK 454. Madde
(1) Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır.
(2) Vasi, yönetimle ilgili hesap tutmak ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa hesabı onun incelemesine sunmakla yükümlüdür.
(3) Vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahip ise, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur.
TMK 454. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 397 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığıkaynak Kanunun 413 üncü maddesine uygun olarak “Malvarlığının yönetilmesi” şeklinde değiştirilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesinde vasinin iki yılda bir hesap vermesi öngörüldüğühâ lde maddede bu süre bir yıl olarak korunmuştur. Yine İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesi ile yürürlükteki 397 nci maddesinin ikinci fıkrasında vesayet altındaki kişinin temyiz kudretine sahip olması ve onaltıyaşında bulunmasıhâ linde hesabın hâ kim tarafından incelenmesi sırasında hazır bulundurulmasıöngörülmüştür. Böyle bir yaşsınırının her zaman doğru bir çözüm olamayacağıgöz önünde tutulmak ve Çocuk Hakları Sözleşmesi ile uyumu sağlamak üzere yaşsınırıkoyma yerine 450 nci maddede olduğu gibi “görüşlerini oluşturma ve açıkl ama yeteneğine sahip” olma ölçüsü getirilmiştir. Madde İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesine uygun olarak üçfıkra hâ line getirilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 454, vasinin en temel görevlerinden biri olan malvarlığını yönetme ve hesap tutma yükümlülüğünü düzenler. Maddeye göre vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır; yönetimle ilgili hesap tutmak ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde, her hâlde yılda bir defa hesabı incelemesine sunmakla yükümlüdür. Üçüncü fıkra, vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahipse, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulmasını öngörür. Maddenin gerekçesinde, eski metindeki on altı yaş sınırı yerine Çocuk Hakları Sözleşmesi ile uyum sağlamak amacıyla görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneği ölçütünün getirildiği belirtilir. Hüküm, vasinin önemli işlerde korunan kişinin görüşünü almasını düzenleyen TMK m.450 ve vasi ücretini düzenleyen TMK m.457 ile yakından bağlantılıdır; zira ücret hesap incelemesi sırasında takdir edilir.
Uygulamada vasi, göreve başlarken malvarlığının defterini tutar (TMK m.460) ve yönetim süresince gelir-gider kayıtlarını düzenli biçimde tutmakla yükümlüdür. Her hesap döneminde, en az yılda bir kez, gelir ve giderleri belgeleriyle gösteren bir hesap düzenleyerek vesayet makamına sunar. İyi bir yönetici gibi davranma ölçütü, vasinin kendi malını yönetirken göstereceği özenden daha yüksek, objektif ve mesleki bir özen standardını ifade eder; vasi malvarlığını koruma, değerlendirme ve gereksiz risklerden kaçınma yükümlülüğü altındadır. Önemli işlemler için ayrıca vesayet makamının (TMK m.462) veya denetim makamının (TMK m.463) izninin alınması gerekir. Hesap incelemesi sırasında, görüşlerini ifade edebilen vesayet altındaki kişinin hazır bulundurulması, onun menfaatlerinin korunması ve sürecin şeffaflığı bakımından önemli bir güvencedir. Mahkeme hesabı inceleyerek onaylar veya gerekli düzeltmeleri ister.
Vasinin özen yükümlülüğüne aykırı davranması ve malvarlığını kötü yönetmesi hâlinde, doğan zararlardan kişisel olarak sorumlu olur; devletin ikinci derecedeki sorumluluğu TMK m.467 vd. uyarınca devreye girer. Ağır kusur veya görevin kötüye kullanılması hâlinde vasi TMK m.483 uyarınca azledilir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, vasinin her yıl düzenli hesap vermesinin zorunlu olduğunu, hesap vermeyen veya malvarlığını özensiz yöneten vasinin sorumluluğunun ve azlinin gündeme geleceğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: kısıtlı adına bir taşınmazı yöneten vasi, kira gelirlerini toplayıp bunları korunan kişinin ihtiyaçları için harcadığında her dönem için tahsil ettiği kira, yaptığı bakım masrafları ve kalan tutarı belgeleriyle gösteren bir hesabı mahkemeye sunar; görüşlerini ifade edebilen kısıtlı da bu inceleme sırasında hazır bulundurularak hesabın denetimine katılır.