TMK 454. Madde
(1) Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını iyi bir yönetici gibi özenle yönetmek zorundadır.
(2) Vasi, yönetimle ilgili hesap tutmak ve vesayet makamının belirlediği tarihlerde ve her hâlde yılda bir defa hesabı onun incelemesine sunmakla yükümlüdür.
(3) Vesayet altındaki kişi görüşlerini oluşturma ve açıklama yeteneğine sahip ise, hesabın hâkim tarafından incelenmesi sırasında olanak ölçüsünde hazır bulundurulur.
TMK 454. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 397 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığıkaynak Kanunun 413 üncü maddesine uygun olarak “Malvarlığının yönetilmesi” şeklinde değiştirilmiştir. İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesinde vasinin iki yılda bir hesap vermesi öngörüldüğühâ lde maddede bu süre bir yıl olarak korunmuştur. Yine İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesi ile yürürlükteki 397 nci maddesinin ikinci fıkrasında vesayet altındaki kişinin temyiz kudretine sahip olması ve onaltıyaşında bulunmasıhâ linde hesabın hâ kim tarafından incelenmesi sırasında hazır bulundurulmasıöngörülmüştür. Böyle bir yaşsınırının her zaman doğru bir çözüm olamayacağıgöz önünde tutulmak ve Çocuk Hakları Sözleşmesi ile uyumu sağlamak üzere yaşsınırıkoyma yerine 450 nci maddede olduğu gibi “görüşlerini oluşturma ve açıkl ama yeteneğine sahip” olma ölçüsü getirilmiştir. Madde İsviçre Medenî Kanununun 413 üncü maddesine uygun olarak üçfıkra hâ line getirilmiştir.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 454. maddesi, vesayet altındaki kişinin malvarlığının nasıl yönetileceğini düzenleyen temel ilkelerin yer aldığı hükümdür. Madde, vasinin malvarlığını iyi ve makul bir özenle yönetmekle yükümlü olduğunu, gelir ve giderleri düzenli biçimde takip edeceğini ve belirli hususlarda vesayet makamının iznini alacağını ortaya koyar.
Malvarlığının yönetimi, gelir getirici unsurların (kira, faiz, temettü, emekli aylığı, burs) düzenli tahsili; giderlerin (bakım, sağlık, eğitim, vergiler, sigorta) zamanında ödenmesi; mevcut varlıkların (taşınmazlar, taşınırlar, banka hesapları, yatırım araçları) korunması ve değerlendirilmesi unsurlarından oluşur. Vasi, bu unsurları kayıt altında tutar; aylık veya dönemsel hesap özetleri çıkarır; anormal giderler için vesayet makamına bilgi sunar.
Yönetim standardı, vasinin “kendi işlerinde gösterdiği özenden daha az olmayan” özen göstermesini ister. Bu objektif ve sübjektif ölçütlerin karışımıdır: vasinin kendi mesleki geçmişi, eğitim düzeyi ve yönetim becerileri dikkate alınır; ancak asgari bir makul yönetici standardı aşağı inilemez. Profesyonel vasiler için bu standart yükseltilir. Mali bilgi eksikliği olan vasiler, muhasebeci, avukat veya mali müşavir gibi uzmanlardan destek alabilir; bu destekten doğan masraflar vesayet malvarlığından karşılanabilir.
Vesayet makamı, yönetimi sürekli denetler. Vasinin yıllık hesap raporu (TMK 488), önemli tasarruflarda ön izin (TMK 462, 463), değerli eşya sayımı (TMK 439), banka hesap hareketleri bu denetimin araçlarıdır. Vesayet makamı, yönetim sırasında düzensizlik, savurganlık, ihmâl tespit ederse vasiyi uyarır; ağır hallerde TMK 483 gereği görevden alır. Kasıtlı olarak kötüye kullanımın tespit edildiği hallerde TCK 247 güveni kötüye kullanma suçu gündeme gelebilir.
Uygulamada TMK 454, vesayet altındaki kişinin uzun vadeli ekonomik güvenliğinin sağlanması için anahtar hükümdür. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, yönetim bozukluğu nedeniyle vesayet altındaki kişilerin açtığı tazminat davalarında vasinin kusurunu ağır biçimde denetlemektedir. Vesayet altındaki kişi ergin olduğunda, önceki yönetim dönemindeki hesapları kendisi de yeniden inceleyip itirazda bulunabilir; TMK 492 zamanaşımı kuralları saklıdır. Madde, vesayet kurumunun malî omurgasını ve etik standartlarını belirler.