TMK 453. Madde
(1) Vesayet altındaki kişiye vesayet makamı tarafından bir meslek veya sanatın yürütülmesi için izin verilmiş ise, o kişi bununla ilgili her türlü olağan işlemleri yapmaya yetkilidir ve bu tür işlemlerden dolayı bütün malvarlığı ile sorumludur.
TMK 453. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 396 ncı maddesini karşılamaktadır. Sadece “sulh mahkemesi” deyimi yerine “vesayet makamı” deyimi kullanılmıştır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 453. maddesi, vesayet altındaki kişinin bir meslek veya sanat icra etmesine izin verilmesi halinde, bu faaliyet kapsamındaki işlemleri kendi başına yapabileceğini düzenleyen önemli bir hükümdür. Madde, vasinin ya da vesayet makamının verdiği meslek icra izni çerçevesinde kişinin müşterileriyle sözleşme yapabileceğini, fatura kesebileceğini, malzeme alabileceğini ve mesleğin gerektirdiği her türlü hukukî işlemi gerçekleştirebileceğini öngörür.
Meslek izni, özellikle ergenlik çağındaki küçükler ya da hafif kısıtlılığı olan ergin kişiler için uygulanır. Çıraklık eğitimi, stajyerlik, serbest meslek faaliyeti, küçük esnaflık ya da çevrimiçi satış gibi faaliyetler bu kapsama girer. İzin, vesayet makamının takdirinde olup kişinin yetenekleri, mesleğin riski ve kazanç beklentisi değerlendirilerek verilir. Meslek faaliyetinin vesayet altındaki kişinin yüksek yararına uygun olduğu, eğitim-öğretim veya bakım sorumluluklarıyla çatışmadığı aranır.
İzin verilen meslekle ilgili tüm olağan işlemler kişinin tek başına yapabileceği işler olur. Örneğin bir marangozluk atölyesinde çalışan küçük; malzeme satın alma, sipariş alma, müşteriye fatura kesme gibi işlemleri kendisi yapar; ancak atölye makinesi satın alma, konum değiştirme, çalışan işe alma gibi stratejik kararlar vasinin iznine tâbi kalır. Benzer biçimde, çevrimiçi ticaret yapan bir kısıtlı da ürün listeleme, satış, kargo sözleşmesi gibi günlük işlemleri bağımsız yapabilir.
Meslekle ilgili kazançlar, vesayet altındaki kişiye ait ise de vasinin denetimi altında yönetilir. TMK 455 gereği kişinin emeğiyle kazandığı paralar “serbest mal” olarak değerlendirilebilir; vesayet makamı kararıyla kişi bu kazançlar üzerinde daha geniş tasarruf yetkisine sahip olur. Bu düzenleme, mesleğin teşvik edilmesi ve kişinin üretkenliğinin ödüllendirilmesi amacına hizmet eder.
Uygulamada TMK 453, ergenlik sonu küçüklerinin iş hayatına kazandırılmasında, eski kısıtlıların rehabilitasyonunda ve hafif engelli bireylerin istihdam edilmesinde önemli bir hukukî araçtır. Yargıtay, meslek izni verilen kişinin kendi faaliyetleri dahilinde yaptığı sözleşmeleri geçerli saymakta; faaliyet dışı işlemler için ise genel ehliyet kurallarına (TMK 451-452) başvurmaktadır. 4857 sayılı İş Kanunu m.71 “çocuk işçi” düzenlemesi ile birlikte uygulandığında, madde çocuk haklarına ve uluslararası ILO standartlarına uygun bir çalışma çerçevesi sunar.