TMK 492. Madde
(1) Sorumlu vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davası kesin hesabın tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
(2) Tazmin ettirilemeyen zararlar için Devlete karşı açılacak tazminat davasının zamanaşımı süresi, zararın vasi, kayyım ve yasal danışmana tazmin ettirilemeyeceğinin anlaşılmasından başlayarak bir yıldır.
(3) Vesayet dairelerinde görevli olanların sebebiyet verdikleri zararlardan dolayı Devlete karşı açılacak davaların zamanaşımı genel hükümlere tâbidir.
(4) Devletin rücu davası, rücu hakkının doğumunun üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
TMK 492. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 436 ncımaddesini karşılamakta olan madde konu ve kenar başlıklarıyla birlikte yeniden kaleme alınmıştır. Yeni düzenleme vesayet organlarının sorumluluğu eskisinden farklıesaslara bağlandığından sorumluluğa ilişkin zamanaşımının düzenlenmesinde de bu husus dikkate alınmıştır. Sorumlu vasi ve kayyıma karşıaçılacak tazminat davasıkesin hesabın tebliğedildiği tarihten itibaren bir yıllık zamanaşımına tâbi olacaktır. Yasal danışmanlar için kesin hesap söz konusu olmayacağıcihetle bunlara karşıaçılacak davaların zamanaşımıgenel hükümlere tâbi olacaktır. Devlete karşıaçılacak tazminat davalarında, vasi, kayyım ve yasal danışmana tazmin ettirilmeyeceği anlaşılan zararlar açısından, bu durumun anlaşılmasından itibaren bir yıllık bir zamanaşımısöz konusu olacaktır. Buna karşılık, vesayet makamlarında görevli olanların sebebiyet verdikleri zararlardan dolayıDevlete karşıaçılacak davaların zamanaşımıgenel hükümlere tâbi olacaktır.
Açıklama
TMK Madde 492, vesayet organlarının kusurlu davranışlarından doğan tazminat davalarında uygulanacak olağan zamanaşımı sürelerini düzenler ve olağanüstü zamanaşımını öngören TMK m.493 ile birlikte vesayet sorumluluğunun zaman boyutunu belirler. Birinci fıkraya göre, sorumlu vasi ve kayyıma karşı açılacak tazminat davası kesin hesabın tebliğ edildiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Sürenin başlangıcının kesin hesabın tebliğine bağlanması, zarar görenin hesabı inceleyerek sorumluluk sebebini değerlendirebilmesine olanak tanır. Madde, vesayet organlarının sorumluluğunun yeni düzenlemede farklı esaslara bağlanmış olması nedeniyle konu ve kenar başlıklarıyla birlikte yeniden kaleme alınmış ve eski Kanunun 436. maddesini karşılamaktadır.
Hükmün işleyişi, sorumluluğun farklı kademeleri için ayrı zamanaşımı rejimleri öngörür. İkinci fıkra uyarınca, tazmin ettirilemeyen zararlar için Devlete karşı açılacak tazminat davasının zamanaşımı süresi, zararın vasi, kayyım ve yasal danışmana tazmin ettirilemeyeceğinin anlaşılmasından başlayarak bir yıldır; böylece Devletin ikincil sorumluluğu için sürenin başlangıcı, asıl sorumlulardan tahsil imkânsızlığının ortaya çıktığı ana çekilmiştir. Üçüncü fıkra, vesayet dairelerinde görevli olanların sebebiyet verdikleri zararlardan dolayı Devlete karşı açılacak davaları genel hükümlere tabi kılar; çünkü bu kişiler için kesin hesap söz konusu değildir. Dördüncü fıkra ise Devletin ödediği tazminatı asıl sorumluya yöneltmesine ilişkin rücu davasının, rücu hakkının doğumunun üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrayacağını belirler.
Hükmün sonuçsal etkisi, vesayet sorumluluğunda her sorumluluk türü için makul ama sınırlı bir dava penceresi açarak hem zarar göreni hem de sorumluları hukuki belirsizlikten korumasıdır. Yargıtay içtihadı, vasi ve kayyıma karşı bir yıllık sürenin kesin hesabın usulüne uygun tebliğinden itibaren işleyeceğini, tebligat yapılmamışsa sürenin başlamayacağını kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: vesayetin sona ermesiyle kendisine kesin hesap tebliğ edilen eski kısıtlı, vasinin kusurundan doğan zarar için tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde dava açmalıdır; bu süre geçerse vasiye karşı dava zamanaşımına uğrar. Zararın vasiden tahsil edilemediği anlaşılırsa, eski kısıtlı bu imkânsızlığın anlaşıldığı tarihten itibaren bir yıl içinde Devlete başvurabilir; Devlet de ödediği tutarı rücu hakkının doğumundan itibaren bir yıl içinde sorumluya rücu edebilir.