TMK 495. Madde
(1) Mirasbırakanın birinci derece mirasçıları, onun altsoyudur.
(2) Çocuklar eşit olarak mirasçıdırlar.
(3) Mirasbırakandan önce ölmüş olan çocukların yerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.
TMK 495. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 439 uncu maddesini karşılamaktadır. Arılaştırılmak suretiyle kenar başlıklarıyla birlikte yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 495, yasal mirasçılık sisteminin temelini oluşturan birinci zümre mirasçılarını, yani mirasbırakanın altsoyunu düzenler. Hükme göre, mirasbırakanın birinci derece mirasçıları onun altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçı olur ve mirasbırakandan önce ölmüş çocukların yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır. Bu düzenleme, Türk miras hukukundaki zümre (parantel) sisteminin ilk ve en öncelikli halkasını kurar. Altsoy; çocuklar, torunlar ve onların çocukları gibi mirasbırakandan aşağıya doğru inen kan hısımlarını ifade eder. Birinci zümrede mirasçı bulunduğu sürece, ikinci zümre olan ana-baba (TMK Madde 496) ve üçüncü zümre olan büyük ana-büyük babalar (TMK Madde 497) mirasçı olamaz; zümreler arasında kesin bir öncelik vardır. Çocukların eşit pay alması, kız-erkek ayrımı gözetmeyen eşitlik ilkesinin miras hukukundaki somut yansımasıdır. Gerekçe, eski 439. maddenin yalnızca sadeleştirilerek yeniden kaleme alındığını, esasa ilişkin bir değişiklik yapılmadığını belirtmektedir.
Uygulamada bu hüküm, terekenin birinci zümre içinde nasıl paylaştırılacağını belirler. Mirasbırakanın çocukları hayattaysa, tereke onlar arasında baş hesabıyla eşit olarak bölüştürülür; örneğin üç çocuğu bulunan bir mirasbırakanın terekesi, sağ kalan eş yoksa, üçte bir oranında her çocuğa düşer. Halefiyet (temsil) ilkesi gereği, mirasbırakandan önce ölmüş bir çocuğun yerini kendi altsoyu alır; ölen çocuğun payı, onun çocukları arasında kendi içinde paylaştırılır. Böylece torunlar, yalnızca kendi ana veya babaları mirasbırakandan önce ölmüşse ve o kök adına mirasçı olur. Sağ kalan eşin de bulunduğu hallerde, önce TMK Madde 499 uyarınca eşin dörtte bir payı ayrılır, kalan dörtte üç altsoy arasında bu kurallara göre paylaştırılır. Evlatlık ve soybağı kurulmuş evlilik dışı çocuklar da altsoy kapsamında, öz çocuklarla eşit biçimde mirasçı olur.
Bu hükmün doğurduğu sonuç, mirasbırakanın altsoyunun mirasta en güçlü ve öncelikli konuma sahip olmasıdır; altsoy aynı zamanda TMK Madde 506 uyarınca yasal payının yarısı oranında saklı paylı mirasçıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairelerinin kararlarında, birinci zümre mirasçılığında halefiyet ilkesinin doğru uygulanması ve önce ölen çocuğun payının yalnızca kendi altsoyuna kök esasına göre intikal etmesi gerektiği istikrarla vurgulanmaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: iki çocuğu bulunan mirasbırakanın çocuklarından biri kendisinden önce ölmüş ve geride iki torun bırakmışsa, tereke önce iki eşit paya bölünür; sağ olan çocuk kendi payını alır, ölen çocuğun payı ise iki torun arasında eşit olarak paylaştırılır. Böylece TMK Madde 495, kuşaklar arası mirasın adil biçimde intikalini ve aile servetinin altsoyda kalmasını güvence altına alan temel kuralı ortaya koyar.