TMK 497. Madde
(1) Altsoyu, ana ve babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları, büyük ana ve büyük babalarıdır. Bunlar, eşit olarak mirasçıdırlar.
(2) Mirasbırakandan önce ölmüş olan büyük ana ve büyük babaların yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır.
(3) Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babalardan biri altsoyu bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşse, ona düşen pay aynı taraftaki mirasçılara kalır.
(4) Ana veya baba tarafından olan büyük ana ve büyük babaların ikisi de altsoyları bulunmaksızın mirasbırakandan önce ölmüşlerse, bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır.
(5) Sağ kalan eş varsa, büyük ana ve büyük babalardan birinin mirasbırakandan önce ölmüş olması hâlinde, payı kendi çocuğuna; çocuğu yoksa o taraftaki büyük ana ve büyük babaya; bir taraftaki büyük ana ve büyük babanın her ikisinin de ölmüş olmaları hâlinde onların payları diğer tarafa geçer.
TMK 497. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 441 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin ilk dört fıkrasıyürürlükteki maddeden arılaştırılmak ve esaslıbir değişiklik yapılmadan alınmıştır. Büyük ana ve büyük babanın kendi çocuklarıvarken, yani miras bırakanın amcası, halası, teyzesi veya dayısıhayatta iken, kendisinden önce ölmüşolan büyük ana veya büyük babanın miras hisseleri bu kişilere intikal edememektedir. Bu durum haksızlıklara yol açacak niteliktedir. Türk toplumunun aile yapısıdüşünüldüğünde, amca, hala, dayıve teyze ile yeğenler arasında yakın aile bağlarının mevcut olduğu, çoğu kez babanın ölümühâlinde bu kişilerin yeğenlerine sahip çıktığıyadsınamaz bir gerçektir. Bu nedenle yakın aile bağlarıolan kişilerle sınırlıolmak üzere sağkalan eşile birlikte miras hakkıtanımak, Türk toplumunun yapısına daha uygundur. Böylece sağkalan eşvarsa, yürürlükteki hüküm uyarınca mirasbırakandan önce ölmüşolan büyük ana ve büyük babaların miras paylarının kendi tarafında bulunan ya da bu taraftakilerin ikisinin de ölmüşbulunmasıhâlinde diğer taraftaki büyük ana ve büyük babaya intikal etmesi yerine, bu kişilerin miras paylarının kendi çocuklarına intikal etmesi daha uygun görülmüştür. Bu suretle yeni düzenleme uyarınca mirasbırakandan önce ölmüşolan büyük ana ve büyük babaların miras payları, kendi çocuklarına, yani mirasbırakanın amca, hala veya dayıve teyzesine geçecek, bunlar da ölmüşise onların çocuklarına yani mirasbırakanın kuzin ve kuzenlerine geçmeyecek, bu zümrede başkaca mirasçıbulunmadığından sağkalan eşe geçecek, böylece sağkalan eşmirasın tamamına sahip olacaktır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 497. maddesi, altsoyu, ana-babası ve onların altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçılarının büyük ana ve büyük babaları olduğunu; bunların eşit pay alacağını ve önceden ölenlerin paylarının kendi altsoylarına geçeceğini düzenler. Zümre sisteminin üçüncü zümresi olan bu düzenleme, mirasın önce yakın ardından uzak kan hısımlarına geçmesini sağlar.
Büyük ana ve büyük baba, mirasbırakanın anne tarafından ve baba tarafından olmak üzere dört kişidir. Tamamı hayattaysa miras dörde bölünür; ana ya da baba tarafında büyük ebeveynlerden biri yoksa onun payı diğer taraftakilere değil aynı taraftaki büyük ebeveyne gider. Böylece “hat sistemi” işler: ana tarafı mirasın yarısını, baba tarafı diğer yarısını alır. Bu ilke mirasın aile kolları arasındaki dengesini korur.
Önceden ölen büyük ana ya da büyük babanın payı kendi altsoyuna —yani mirasbırakanın amca, hala, dayı ve teyze ile onların çocuklarına— halefiyet yoluyla geçer. Üçüncü zümre, Türk mirasçılık sıralamasının son zümresidir; daha uzak kan hısımları —örneğin dördüncü derece amca çocukları— yasal mirasçı olamaz. Üçüncü zümre mirasçısı da bulunmazsa miras devlete geçer (TMK 501). Yargıtay, hat sisteminin uygulanmasında soybağı belgelerinin titizlikle incelenmesini esas alır; kayıt hatalarının miras davalarını etkilemesini önlemek için nüfus düzeltme davası açılmasını tavsiye eder.