TMK 524. Madde
(1) Önmirasçı, mirası atanmış mirasçılar gibi kazanır.
(2) Önmirasçı, mirasa artmirasçıya geçirme yükümlülüğü ile sahip olur.
TMK 524. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 471 inci maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 468 inci maddesinde olduğu gibi arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 524, artmirasçı atamasında önmirasçının hukuki konumunu düzenler. Artmirasçı atama kurumu, mirasbırakanın mirasını önce bir kişiye (önmirasçı), belirli bir anın gelmesiyle de bir başka kişiye (artmirasçı) bırakmasını sağlayan bir ölüme bağlı tasarruftur. Bu madde, sürecin ilk halkası olan önmirasçının durumunu iki fıkra hâlinde belirler. Birinci fıkra, önmirasçının mirası atanmış mirasçılar gibi kazanacağını öngörür; böylece önmirasçı, mirasın açılmasıyla terekeye sahip olur ve atanmış mirasçıya tanınan hak ve yetkilerden yararlanır. İkinci fıkra ise bu sahipliğin sınırını çizer: önmirasçı, mirasa artmirasçıya geçirme yükümlülüğü ile sahip olur. Madde, artmirasçının belirlenmesini düzenleyen TMK Madde 521, geçişi düzenleyen 522, güvenceyi düzenleyen 523 ve artmirasçının konumunu düzenleyen 525 ile sıkı bir bütün oluşturur.
Uygulama mekanizması bakımından önmirasçı, mirası tam bir mülkiyetle değil, geçirme yükümlülüğüyle yüklü olarak kazanır. Bu nedenle önmirasçı, terekedeki malları kullanabilir, semerelerinden (gelirlerinden) yararlanabilir ve yönetebilir; ancak geçiş anı geldiğinde tereke mevcudunu artmirasçıya devretmekle yükümlüdür. Önmirasçının tasarruf yetkisi, artmirasçının beklenen hakkını koruyacak biçimde sınırlandırılmıştır; bu yüzden TMK Madde 523 uyarınca terekenin sulh mahkemesince defteri tutulur ve kural olarak önmirasçı güvence göstermek zorundadır. Önmirasçı, mal yönetiminde özenli davranmalı, artmirasçıya intikal edecek malvarlığını tehlikeye düşürmemelidir. Aksi hâlde mirasın resmen yönetimine karar verilebilir. Bu denge, hem önmirasçının miras malından yararlanmasını hem de artmirasçının beklenen hakkının korunmasını birlikte gözetir.
Hükmün sonucu, geçiş anında önmirasçının tereke mevcudunu artmirasçıya devretme borcunun doğmasıdır; bu borç, önmirasçının terekeyi yükümlülükle kazanmasının doğal sonucudur. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, önmirasçının mirası atanmış mirasçı gibi kazandığını, ancak geçirme yükümlülüğüyle bağlı olduğunu kabul etmekte ve artmirasçının beklenen hakkını koruyucu tedbirleri uygulamaktadır. Somut örnek: Mirasbırakan, dairesini önce kardeşine (önmirasçı), kardeşinin ölümünde ise yeğenine (artmirasçı) bırakmıştır. Kardeş, mirasın açılmasıyla daireye atanmış mirasçı gibi sahip olur; içinde oturabilir veya kiraya verip kirasını alabilir. Ancak daireyi satıp parasını tüketemez veya artmirasçının hakkını boşa çıkaracak işlemler yapamaz; geçiş anı geldiğinde, yani kendi ölümünde, daireyi geçirme yükümlülüğü gereği yeğene devretmek zorundadır. Bu yükümlülük, önmirasçının mülkiyetini geçici ve sınırlı kılan temel unsurdur.