TMK 525. Madde
(1) Artmirasçı, mirası belirlenmiş olan geçiş anında sağ ise kazanır.
(2) Artmirasçı geçiş anından önce ölmüşse, tasarrufta aksi öngörülmüş olmadıkça, miras önmirasçıya kalır.
(3) Önmirasçı mirasbırakanın ölümünde sağ değilse veya mirastan yoksun kalmışsa ya da mirası reddederse, miras artmirasçıya geçer.
TMK 525. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 472 nci maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 449 uncu maddesinde olduğu gibi, İsviçre MedenîKanununun 492 nci maddesine uygun olarak üçfıkra hâlinde kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 525, artmirasçı atamasında artmirasçının hukuki konumunu düzenler. Artmirasçı atama, mirasbırakanın atadığı önmirasçıyı, mirası belirli bir anda artmirasçıya devretmekle yükümlü kılmasıdır. Bu madde, devrin gerçekleştiği geçiş anında artmirasçının durumunu üç fıkra hâlinde belirler. Birinci fıkra, artmirasçının mirası ancak belirlenmiş geçiş anında sağ ise kazanacağını öngörür; yani artmirasçının hak kazanması, o anda hayatta olmasına bağlıdır. İkinci fıkra, artmirasçının geçiş anından önce ölmesi hâlinde, tasarrufta aksi öngörülmedikçe mirasın önmirasçıya kalacağını düzenler. Üçüncü fıkra ise önmirasçının mirasbırakanın ölümünde sağ olmaması, mirastan yoksun kalması ya da mirası reddetmesi hâlinde, mirasın doğrudan artmirasçıya geçeceğini hükme bağlar. Madde, artmirasçının belirlenmesini düzenleyen TMK Madde 521 ve geçişi düzenleyen 522 ile bütünlük içindedir.
Uygulama mekanizması, artmirasçının beklenen hakkının niteliğini ortaya koyar. Artmirasçı, geçiş anına kadar yalnızca beklenen (şarta bağlı) bir hakka sahiptir; bu hak, geçiş anında sağ kalma koşuluna bağlanmıştır. Eğer artmirasçı geçiş anından önce ölürse, beklenen hakkı kural olarak mirasçılarına geçmez ve miras önmirasçıda kalıcı olarak kalır; ancak mirasbırakan tasarrufunda aksini, örneğin artmirasçının mirasçılarının onun yerine geçeceğini öngörmüşse bu irade geçerlidir. Üçüncü fıkra, önmirasçılık konumunun hiç doğmadığı veya boşaldığı hâllere çözüm getirir: önmirasçı mirasbırakandan önce ölmüş, yoksun kalmış ya da reddetmişse, ara aşama atlanır ve miras doğrudan artmirasçıya intikal eder. Bu durumda artmirasçı, sanki önmirasçı hiç bulunmamış gibi mirası kazanır. Mirasbırakanın tasarrufundaki iradesi, bu mekanizmanın işleyişinde belirleyici ölçüttür.
Hükmün sonucu, geçiş anındaki olguya göre mirasın ya önmirasçıda kalması ya da artmirasçıya intikal etmesidir; bu da terekenin kimde kesinleşeceğini belirler. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, artmirasçının hak kazanmasını geçiş anında sağ olma koşuluna bağlamakta ve mirasbırakanın tasarrufundaki iradeyi yorumlayarak çözüm üretmektedir. Somut örnek: Mirasbırakan, evini önce eşine (önmirasçı), eşinin ölümünde ise oğluna (artmirasçı) bırakmıştır. Eş, mirasbırakandan sonra fakat oğuldan önce ölürse, geçiş anı geldiğinde oğul sağ olduğundan ev artmirasçı sıfatıyla ona geçer. Buna karşılık oğul, annesinin ölümünden önce vefat etmiş ve tasarrufta aksi öngörülmemişse, ev kesin olarak önmirasçı olan eşin terekesinde kalır ve oğlun mirasçılarına geçmez. Önmirasçı eş mirasbırakandan önce ölmüş olsaydı, ev doğrudan artmirasçı oğula intikal ederdi.