TMK 526. Madde
(1) Mirasbırakan, terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgülemek suretiyle vakıf kurabilir.
(2) Vakıf, ancak kanun hükümlerine uyulmak koşuluyla tüzel kişilik kazanır.
TMK 526. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 473 üncümaddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 450 nci maddesinde kabul edildiği gibi, İsviçre MedenîKanununun 493 üncümaddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde ve arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. İkinci fıkra ile vakfın, ancak tüzel kişilik kazanmasıiçin gerekli yasal koşulların gerçekleştirilmesiyle doğmuşolacağıifade edilmiştir. Bu hükümle, ölüme bağlıbir tasarrufla kurulmasıöngörülen vakfın, mirasın açılmasıanında değil, ancak bundan sonraki aşamalarda kurulmayıgerektiren yasal koşulların gerçekleşmesiyle tüzel kişilik kazanmışolacağıvurgulanmak istenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 526, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla vakıf kurmasını düzenler. Birinci fıkra, mirasbırakanın terekesinin tasarruf edilebilir kısmının tamamını veya bir bölümünü özgüleyerek (tahsis ederek) vakıf kurabileceğini öngörür. Buradaki sınır önemlidir: vakfa özgülenebilecek malvarlığı, saklı paylar düşüldükten sonra kalan tasarruf edilebilir kısımla sınırlıdır; saklı paylı mirasçıların hakları korunur. İkinci fıkra, vakfın ancak kanun hükümlerine uyulması koşuluyla tüzel kişilik kazanacağını belirtir. Madde, ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakfı, sağlararası vakıf kurulmasını düzenleyen TMK Madde 101 ve devamı ile birlikte değerlendirilmesi gereken bir kurum hâline getirir. Gerekçeye göre madde, İsviçre Medeni Kanunu’nun 493. maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiş ve önceki 473. maddeyi karşılamıştır; ikinci fıkrayla vakfın doğum anı netleştirilmek istenmiştir.
Uygulama mekanizması bakımından mirasbırakan, vakfı vasiyetname veya miras sözleşmesi gibi bir ölüme bağlı tasarrufla kurar; tahsis edilen malvarlığı ile bir amaç belirlenir. Ancak gerekçede özellikle vurgulandığı üzere, vakıf mirasın açılması anında kendiliğinden tüzel kişilik kazanmaz; tüzel kişiliğin doğması için kanunda öngörülen aşamaların tamamlanması, yani vakıf senedinin oluşturulması, yetkili asliye hukuk mahkemesine başvurulması, mahkemece tescile karar verilmesi ve vakfın merkezindeki mahkeme nezdinde tutulan sicile tescili gereklidir. Bu süreçte vakıf yöneticileri veya vasiyeti yerine getirme görevlisi, mirasbırakanın iradesini hayata geçirmekle yükümlüdür. Saklı paylı mirasçılar, vakfa yapılan özgülemenin saklı paylarını zedelemesi hâlinde tenkis davası açma hakkına sahiptir. Böylece vakıf kurma özgürlüğü ile mirasçıların korunması arasında denge sağlanır.
Hükmün sonucu, kanuni koşullar gerçekleştiğinde vakfın tüzel kişilik kazanması ve özgülenen malvarlığının bu tüzel kişiye geçmesidir; koşullar gerçekleşmezse tahsis sonuçsuz kalır ve malvarlığı terekede mirasçılara döner. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, ölüme bağlı tasarrufla kurulan vakıflarda mirasbırakanın iradesinin ve özgüleme amacının korunmasını esas almakta, saklı payı aşan özgülemelerde tenkis yoluyla denetim yapmaktadır. Somut örnek: Çocuğu bulunmayan bir mirasbırakan, vasiyetnamesiyle terekesinin tamamını bir eğitim vakfı kurulması için özgülemiştir. Mirasbırakanın ölümüyle vakıf hemen doğmaz; vasiyeti yerine getirme görevlisi vakıf senedini hazırlayıp mahkemeye başvurur, mahkeme tescile karar verir ve sicile tescille birlikte vakıf tüzel kişilik kazanır. Ancak mirasbırakanın eşi sağ ise, onun saklı payını aşan özgüleme bakımından eş tenkis talebinde bulunabilir; vakfa yalnızca tasarruf edilebilir kısım geçerli biçimde özgülenmiş sayılır.